Një album me 500 imazhe të objekteve të komunizmit

Foto 1 nga 16 Pas Para

Autorja Elektra Haxhia Çapaliku boton albumin “Magazina e komunizmit shqiptar”. Sipas saj, vëmendja jonë ndaj jetës së përditshme gjatë periudhës komunizmit duhet të jetë më e madhe sesa është aktualisht. Pasi vetëm kështu brezat që do të vijnë do të njihen me të shkuarën

Anila Dedaj

Në shtëpinë e saj në Shkodër, ku hapësirat e mëdha u ofronin mundësinë prindërve të ruanin objekte të vjetra ajo haste shpesh sende të periudhës së komunizmit, disa prej të cilave i kishte jetuar edhe vetë e të tjera, për të cilat kishte dëgjuar të flitet nga të parët e saj. Elektra Haxhia Çapaliku, e apasionuar pas traditës, kujtesës historike e asaj materiale që për epokën e totalitarizmit ka qenë më pak e trajtuar rrëfen se, edhe ajo vetë  e kishte të vështirë t’u tregonte fëmijëve të saj e të rinjve të lindur pas viteve ’90, se dikur u është dashur të përdornin dushin me vajguri, karrocën me kuzhineta apo bigudinën e bërë me tubinat plastike të instalimit të dritave. Për të shpluhurosur këtë pjesë të lënë në harresë përmes albumit “Magazina e komunizmit shqiptar”, asaj i erdhi në ndihmë ndër të tjerash mania e të atit për të ruajtur këto objekte në bodrumet e shtëpisë. “Madje një pjesë e tyre si enë gatimi apo edhe lavatriçe janë ende funksionale. Prindërit vazhdojnë ende të përdorin tenxheren me presion për gatim, apo tavën me korrent për të përgatitur gatime të ndryshme”, shpjegon autorja. Sipas saj, është urrejtja për atë sistem që ka bërë që dikush t’i hedhë, dikush t’i shkatërrojë apo t’i fshijë krejtësisht nga kujtesa imazhet edhe funksionin e këtyre objekteve të të përditshmërisë materiale për pothuajse një gjysmë shekulli. Sipas autores, do ta bënin më të thjesht komunikimin e djeshëm dhe të sotëm me brezat e rinj. Në album përfshihen afro 500 imazhe, të cilat janë shoqëruar me pak tekst. “Kam zgjedhur këtë mënyrë alternative, që libri të mos jetë i lodhshëm dhe njëkohësisht të përçoj tek njerëzit sistemin e diktaturës përmes objekteve që kanë bërë kulturën tonë materiale gjatë asaj periudhe”.  Kështu kur ajo rrëfente të ashtuquajturin “sistem të tollonave”, që edhe ajo vetë e ka jetuar përgjatë viteve ’80, të rinjtë apo fëmijët e saj kanë reaguar si të ishin, duke dëgjuar për një përrallë. Mirëpo, duke u ndeshur me këto objekte ajo çka do ta kuriozonte edhe nxiste më tepër për të krijuar albumin e saj do të ishte një koleksion i rrallë etiketash. “Bëhet fjalë për etiketa ushqimore që xhaxhai im, i cili ka punuar në ushqimore gjatë viteve të para ’70 i ka dizenjuar me dorën e tij. Janë etiketa të pijeve të ndryshme, konservave, e artikujve të tjerë ushqimorë, që ai i kishte ruajtur me fanatizëm në shtëpinë ku jeton edhe im atë. Të gjitha këto më dhanë një spunto për të bërë diçka, duke parë edhe faktin që ky aspekt i kësaj periudhe ishte pak i përmendur”. Haxhia rrëfen se është munduar të pasqyrojë përmes këtij albumi gjithashtu periudhën e parë të atij sistemi, që edhe ajo vetë e ka të dëgjuar e që përfshin vitet më të vështira. “Përveç fakteve si pushkatime, internime apo shpronësime për të cilat po flitet vazhdimisht, kam dashur të përcjellë edhe të përditshmes, sfidave për bukën e përditshme”. Kështu shumë pak nga të lindurit e viteve ’90 e më pas njihen me idenë e sistemit e trisketimit apo të tollonave, ku buka, ushqimet, bulmeti e gjithçka tjetër shpërndahej me gramaturë. “Ata që nuk ishin në punë e kishin shumë të vështirë të gjenin një trisk për bukën. Këto i kam si kujtime të ngulitura prej bisedave që kam bërë në shtëpi dikur”.  Duke e parë sistemin e diktaturës, si një periudhë që ka pasur uljet apo “ngritjet” e veta Elektra ndalet në fillimvitet ’70, ku sipas saj ka pasur një moment që njerëzit nisën të mendonin se po liberalizohej.  “Unë asokohe isha fëmijë, frekuentoja shkollën fillore dhe kujtoj se dyqanet ishin në një gjendje të mirë. Mund të shkonim tek kasapi, njerëzit furnizoheshin me miell”.  Gjatë kësaj periudhe siç ajo rrëfen një lloj liberalizimi u ndie edhe në modë, ku femrat nisën të vishnin edhe fustane më të shkurtra. “Kujtoj se edhe në disa lokale pihej birrë e vallëzohej me orkestër ‘live’.  Përsa i përket pasqyrimit të veshjeve në sistemin e diktaturës, Elektrës i kanë ardhur në ndihmë katalogët e tezes së saj, e cila ka qenë rrobaqepëse në ndërmarrjen shtetërore të asaj kohe. “Bëhet fjalë për katalogët që asokohe bëheshin për veshjet e vitit”, tregon ajo. Ndër objektet e tjera që ajo kujton është edhe një radio dore “Fatosi”, e cila e shoqëronte në mbrëmjet e saj para gjumit. Fakti që i ati ka qenë teknik riparimi, bën që në shtëpinë e saj edhe sot të gjenden disa prej radiove të ruajtura, e që ajo ia sjell përmes imazhit dhe një shpjegimi të shkurtër brezave të rinj, por jo vetëm. Këto objekte që ngjallin kureshtje, mund të tërheqin vëmendjen edhe ndaj vizitorëve të huaj, të cilët mund të gjejnë shpjegimin edhe në anglisht. Për realizimin e këtij albumi Elektra Haxhia Çapalikut i kanë ardhur në ndihmë edhe qytetarë të ndryshëm, të cilët sapo janë njohur me idenë i kanë ofruar sende të veçanta që ata ruanin si lodra fëmijësh, bigudina, lekë, fletë lavdërimesh etj.  Për t’i futur këto imazhe në kornizën e kohës ajo ka vendosur në album edhe disa nga akte ligjore, apo vendime që i përkasin sistemit të tregtisë së asaj periudhe, si dhe libreza  e dokumentacione interesante.

Për të realizuar albumin “Magazina e komunizmit shqiptar” Elektra Haxhia Çapalikut i është dashur të bëjë një punë të gjatë kërkimore në terren si dhe në nivele të tjera, si biblioteka, internete e media sociale, për grumbullimin, sistemimin dhe interpretimin e objekteve që kanë shoqëruar jetën e njeriut shqiptar gjatë sistemit totalitar. Elektra Haxhia Çapaliku ka lindur në Shkodër në vitin 1964. Ka studiuar në Universitetin e Shkodrës, në degën e Mësuesisë. Prej vitit 1998 jeton në Tiranë. Ajo ka punuar në Qendrën Ndërkombëtare të Kulturës për disa vite. Që nga viti 2008 punon në Bibliotekën e Parlamentit shqiptar. Në vitin 2001 mbaroi studimet Master në Bibliotekonomike.  Ajo është gjithashtu autore e disa librave;  “Në tavolinë me Koliqin” (2002), në të cilin ka sjellë tradita dhe receta e gatime nga Shkodra dhe Ex libris Scodrae (2011), një libër që flet për historinë e bibliotekave të qytetit të saj, nga fillimet deri në ditët e sotme.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Abissnet