Fadil Kraja: Teatri le të shembet e të ndërtohet, ne na duhen regjisorë

Nga Valeria Dedaj

Fadil Kraja, autor i 50 dramave dhe komedive, rrëfehet për Teatrin Kombëtar. Në territorin e teatrove nuk dëshiron të ngrihen kulla, por teatri i ri është domosdoshmëri. Godina, duhet të shembet përpara se dëmi të jetë i parikuperueshëm. Mungesa e regjisorëve në teatro, problemi më i madh në rang kombëtar

Kur të gjithë artistët janë duke menduar, se si do të shkojë “fati” i Teatrit Kombëtar, nëse do të shembet apo jo godina e tij? Dramaturgu Fadil Kraja rrëfen për gazetën “Shekulli”, një tjetër problematikë për teatrot në mbarë vendin. Për të shqetësim i madh është, që në këto teatro nuk ka regjisorë. Edhe pse, kanë kaluar rreth 50 vite, nga dita që në skenën e Teatrit “Migjeni” në Shkodër u ngjit drama e shkruar prej tij, “Fisheku në pajë” (1967), edhe pse numëron rreth 50 drama e komedi që kanë parë dritën e skenës, ai ende kujton, si regjisorin më të mirë, Serafin Frankon.

Ndërsa, përsa i përket fatit të Teatrit Kombëtar, ai nuk qëndron indiferentë. Përkundrazi! Mendon, se pavarësisht nostalgjisë, që mundet që të kenë artistët për këtë godinë, e vërteta është, që duhet të shembur, sepse Tirana dhe vet aktorët meritojnë një teatër bashkëkohor. Ai nuk dëshiron, që në hapësirën e Teatrit Kombëtar të ngrihen kulla, por dëshiron që në vend të kësaj ndërtese të vjetër, të ngrihet një godinë me kushte të favorshme dhe e denjë, ku të punojnë artistët.

Kraja është ndër ata dramaturgë, që përherë e ka shqetësuar mungesa e të mirës si mesazh, prandaj në këtë periudhë është duke shkruar një vepër për “policin e mirë”, jo për atë që e kujtojmë kur ndahet nga jeta, por për atë që ndihmon në realizimin e ëndrrave tona pa pengesa.

Zoti Kraja, në Tiranë këtë periudhë po debatohet për shembjen e TK, ndërkohë, artistë dhe jo vetëm kanë dalë kundër projektit për Teatrin e ri Kombëtar… Cili është mendimi juaj për këtë situatë?

E vërteta është që ato ndërtesa nuk janë bërë me tulla, por janë bërë me pllaka prej tallashi. Ai teatër është bërë për ekzistencë, një jetëgjatësi 10 apo 15-vjeçare, ndërkohë që ka gati rreth 80 vite jetë. Mua më duket sikur çohet dallgë në një gotë ujë! Kohët kanë ndryshuar, le të bëhet teatri i ri. Artistët kanë nostalgji edhe kjo është e logjikshme, por që Tirana ka nevojë për një teatër të ri, ka nevojë. Ashtu, siç kanë nevojë edhe teatrot e tjerë në Shqipëri, që kanë probleme të tjera, të cilat janë urgjente, sepse gjendja e tyre është shqetësuese.

Cili është problemi më shqetësues, që do të na veçonit?

Për shembull, në Teatrin e Shkodrës, qytetit ku ka lindur teatri, ku u ndërtua edhe u krijua fill pas Teatrit Kombëtar, nëse e marrim nga ana historike, është pa regjisor prej shumë vitesh. Shumë teatro janë pa regjisor! Vijnë të rinj, që sorollaten kot, sepse duke mos pasur regjisor, s’ka as platformë ecurie për teatrot. Unë mendoj, se kjo është më e rëndësishme, sesa zhurma që po bëhet: A të ngrihet një teatër, apo mos të ngrihet? Unë nuk jam që të ngrihen kulla në territorin ku janë teatrot, por sakrifikoj për një teatër të ri, nëse është e domosdoshme për Teatrin Kombëtar.

Artistët i shqetëson fakti, që këto kulla nuk do të jenë në funksion të artit, por do të ndikojnë për një tjetërsim nga funksioni i teatrit në tërë këto vite…

Unë jam dakord me të gjitha këto, jam dakord, sepse historia është histori, arti ynë lidhet i gjithë me këto dy ndërtesa ekzistuese, të cilat tanimë janë rezauruar si ndërtesa, edhe kjo është një gjë e vërtetë e pamohueshme. Duhet një teatër i ri. Si duhet që të jetë, a duhet që të jetë i rrethuar nga kullat? Për këtë nuk jam dakord. Ata kanë të drejtë, që të kenë një vatër që të ketë në qendër kulturën shqiptare. Është një histori e bukur, që e lartëson kulturën shqiptare, ecurinë e një arti bashkëkohor, i cili ka bërë historinë e kulturës dhe të artit në përgjithësi, që ne kemi. Por, po e përsëris, se kjo është një zhurmë, si një dallgë, që bëhet në një gotë ujë. Teatër të ri duhet që të ketë, ato dy ndërtesa janë të rezauruar nga koha edhe duhet shembur!

Ky problem është ngritur qëkur Edi Rama ishte ministër Kulture. Mendoj se nëse në këtë teatër do ketë një shkëndijë të vogël eklektike do të kemi një dëm të parikuperueshëm.

Dhe së fundmi, aktualisht me çfarë po merreni?

Kjo është një pyetje e bukur! Aktualisht unë vazhdoj që të merrem me dramaturgji. Kam në duar një monodramë, që po e përgatit për ta interpretuar një aktore e njohur. Është një vepër për policinë e mirë! Jemi mësuar që ta shohim policin me një këndvështrim krejt negativ. A ekziston në mediet tona vizive dhe jo vetëm një polic i mirë? Jo! Këtë ne e mësojmë vetëm kur ai vritet, se paska qenë guximtar, prind i mirë, familjar etj. Ndërsa, për policinë, që na ruan shpresat edhe ëndrrat tona, nuk ka asnjë gjë, sepse në medie del i korruptuar edhe i pakulturë, aq sa të gjithë tallen me të. Në çdo vend të botës policëve u kushtohet më shumë vëmendje!

Biografia

Fadil Kraja (1931) lindi në Shkodër. Studimet e larta i përfundoi në Universitetin e Tiranës në Fakultetin e Filologjisë. Për shumë vite punoi si mësues i letërsisë në shkolla të mesme dhe më vonë pedagog i letërsisë së huaja në Fakultetin e Gjuhë-Letërsisë të Universitetit “Luigj Gurakuqi” – Shkodër. Nga viti 1972 gjer më 1992, shkrimtar në profesion të lirë, duke vazhduar si pedagog i jashtëm në fakultet dhe njëkohësisht Kryetar i Degës së Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve për Degën e Shkodrës.

Vëllimi i parë poetik “Kënga ime” (1954) fitoi çmimin e parë në Konkursin Kombëtar të Letërsisë. Pastaj me radhë ka botuar vëllimet poetike “Melodi malësore”, “Jehona malesh”, vëllimet me tregime “Kandidatja e fundit”, “Fajin e kishte Besa”. Mbi 40 drama dhe komedi të shfaqura në të gjithë teatrot profesioniste të Shqipërisë si dhe në Kosovë, Mal i Zi, Maqedoni dhe në diaspore.

Mes tyre: “Fisheku në pajë”, “Sinjalet e natës”, “Shpartallimi”, “Baca i Gjetajve”, “Gjaku i Arbërit”, “Djem të mbarë”, “Çështja e Blertës”, “Flamur në dasëm”, “Rozafa”, “Kur flasin zemrat”, “Luani i shtëpisë”, “Çështje familjare” si dhe shumë drama për fëmijë, librete operash, operetash. Kontributi i tij është çmuar edhe nga Presidenti i Shqipërisë, Rexhep Meidani, i cili i ka dhënë titullin e lartë “Mjeshtër i madh”.

Ditën Botërore të Teatrit, artistët e presin me protestë

Artistët vazhdojnë që të mbajnë qëndrim kundër projektit të Teatrit të Ri Kombëtar. Ata do të mblidhen sërish sonte në ambientet e Teatrit Kombëtar. “Ndërtesa e Teatrit Kombëtar (pjesë e “Ansamblit Monument Kulture” të shpallur me VKM nr. 180, datë 13.4.2000) është e lidhur pazgjidhshmërisht me institucionin e Teatrit Kombëtar dhe njëkohësisht trashëgimi kulturore dhe historike e paprekshme e Tiranës.

Ne mendojmë që ndërtesa e Teatrit Kombëtar jo vetëm duhet ruajtur, por kërkojmë restaurimin e plotë të saj, në përputhje me parimet e njohura botërisht të restaurimit të monumenteve të kulturës”, shkruan Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit Kombëtar.

Për këtë qëllim, sot 26 mars ora 18:00, Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit Kombëtar, në mjediset e Teatrit fton të gjithë të interesuarit, në një dëgjesë publike për trashëgiminë kulturore-historike, ku janë të ftuar: arkitektë, restaurues dhe profesionistë të fushës, dhe ku do të diskutohet mbi domosdoshmërinë e ruajtjes së këtyre objekteve me rëndësi të veçantë dhe mënyrat se si restaurohen ato.

Nesër është Dita Botërore e Teatrit (27 mars). Por, në Shqipëri nuk ka traditë organizimi i festës. Kjo ditë u bë zyrtare në vitin 1961 nga Instituti Ndërkombëtar i Teatrit (themeluar nga UNESCO). Mesazhi i parë në ditën për teatrin ishte i Zhan Koktosë më 1962. Ky mesazh ndërkombëtar që ndryshon vit pas viti, përcillet para shfaqjeve në teatër, publikohet në radio e TV, përkthehet në mbi 20 gjuhë dhe lexohet nga mijëra spektatorë. Instituti ndërkombëtar teatror INT është themeluar në vitin 1948 nga UNESCO-ja dhe është organizata më e rëndësishme joqeveritare në sferën e arteve interpretuese.

INT insiston ta promovojë këmbimin ndërkombëtar të njohjeve, ta stimulojë krijimtarinë dhe ta rrisë bashkëpunimin ndërmjet njerëzve të teatrit dhe mirëkuptimit të ndërsjellët me qëllim që të përforcohet paqja dhe miqësia mes popujve.

 

Të tjera

Abissnet