Vija fatale e Ballkanit

Blerim Latifi

Gjatë historisë, njerëzit në Ballkan kanë vuajtur nga një lloj fataliteti gjeopolitik. Ky fatalitet ka të bëjë me faktin se Ballkani me shekuj ka qenë një kufi midis Lindjes dhe Perëndimit, i cili u përplas në mënyrë të pamëshirshme në këtë zonë. Origjina e kësaj drame historike është rrënjosur thellë në histori. Kur Perandoria Romake u nda në dy pjesë, linja ndarëse kaloi nëpër Ballkan. Më vonë, kur një ndryshim politik midis Romës dhe Kostandinopojës mori një karakter fetar, linja ndarëse u kthye në vijën midis krishterimit Latin dhe Ortodoks. Ballkani u shndërrua në një shesh të përgjakshëm beteje të dogmave fetare, të cilat dukeshin pa mbarim. Sundimtarët lokalë të Ballkanit u përpoqën ta shfrytëzojnë këtë përplasje për hir të fuqisë së tyre, duke kaluar herë pas here në kampin Latin dhe herë-herë në atë ortodoks. Kjo, me kalimin e kohës, çoi në shfaqjen e pluralizmit fetar në Ballkan, i cili ende mund të shihet edhe sot në gjithçka që bëjnë njerëzit e këtij rajoni. Kur dolën osmanët, situata u bë edhe më e ndërlikuar, por një gjë që nuk ndryshoi nga shekujt e kaluar ishte gjeopolitika ndërkufitare e Ballkanit. Pas shfaqjes së osmanëve, betejat më të mëdha të mbretërive perëndimore kundër tyre u zhvilluan në Ballkan. Pas sulmeve osmane kundër Evropës, kundërveprimet evropiane filluan, duke përfunduar diku në Bjeshkët e Ballkanit. Kjo përsëritej shumë herë gjatë historisë, derisa, në shekullin XIX, vendet e mëdha evropiane në perëndim dhe Rusia në lindje arritën të krijojnë sferat e tyre të ndikimit në Ballkan, në formën e shteteve-kombe që dolën, një pas një tjetri, si Greqia, Bullgaria, Serbia, Mali i Zi dhe më në fund, në fillim të shekullit të 20-të, Shqipëria. Kur të gjithë më në fund besuan se historia e gjatë e Ballkanit, si një zonë ndërkufitare midis Lindjes dhe Perëndimit, po mbaronte, fataliteti i vjetër u rishfaq në një formë të re. Tre fituesit e Luftës së Dytë Botërore – Churchill, Roosevelt dhe Stalin – në Jaltë, vendosën të përsërisin historinë, duke e bërë edhe një herë Ballkanin një vijë ndarëse midis tyre. Greqia dhe Turqia u lanë në sferën perëndimore të ndikimit, ndërsa Bullgaria, Rumania dhe Shqipja iu dorëzuan Rusisë Sovjetike. Ndërkohë, Jugosllavia u përkufizua si një sferë e përbashkët ndikimi. Kur u shemb komunizmi, Perëndimi liberal shpalli “fundin e historisë”. Kjo, në Ballkan, u interpretua si mundësia që ky rajon të linte përfundimisht pas fatit për të qenë vija ndarëse midis dy botëve dhe të bëhej pjesë e një bote të vetme, ajo perëndimore, përmes integrimit në strukturat e Bashkimit Evropian. Sot kjo shpresë është zbehur, në një masë të madhe. Arsyet janë të qarta: Aleanca Atlantike është duke kaluar një përçarje serioze, ndërsa Bashkimi Evropian është në krizën e tij më të keqe që nga krijimi i saj. Kjo krizë ka bërë politikën e zgjerimit të BE-së, e cila parashikonte përfshirjen e plotë të vendeve të Ballkanit në strukturat e saj, praktikisht të parëndësishme. Presidenti francez Emmanuel Macron kohët e fundit tha se Franca do të refuzojë çdo zgjerim të BE para se të arrihet një reformë e thellë e funksionimit të saj institucional. Megjithatë askush në BE nuk e di se si do të zhvillohet kjo reformë dhe për sa kohë. Për më tepër, populistët e krahut të djathtë në të gjithë BE-në kërkojnë që Ballkani të mbahet jashtë bashkimit. Situata ka ngjallur shpresë për fuqitë e reja në lindjen e Evropës, kryesisht Rusia dhe Turqia, të cilat konsiderojnë se ka ardhur koha të rimarrin ndikimin e tyre të vjetër në Ballkan. Rusët shpresojnë të ushtrojnë ndikimin e tyre në vendet ortodokse të Ballkanit, në radhë të parë në Serbi, nacionalizmi i të cilit gjithmonë ka mbajtur një përbërës të fuqishëm pro-rus. Sot, kjo përbërës ushqehet nga urrejtja ndaj fuqive perëndimore, e cila në pranverën e vitit 1999 filloi një ndërhyrje ushtarake kundër Serbisë për të ndaluar fushatën e spastrimit etnik të Presidentit të atëhershëm Sllobodan Milosheviç kundër shqiptarëve të Kosovës. Rusia siguron që kjo përbërës të jetë aktive përmes deklaratave pan-sllave dhe mbështetjes konkrete të qëndrimit të shtetit serb për Kosovën në forume ndërkombëtare, siç është Këshilli i Sigurimit i KB. Ndërkohë, turqit dëshirojnë të zgjerojnë ndikimin e tyre në Ballkan duke investuar para dhe masa të tjera të fuqisë së butë për të ringjallur ndjenjat osmane në mesin e popullatës myslimane të rajonit. Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan ka hapur mirësjellje mbështetje nga liderët myslimanë në Ballkan. Vendet arabe gjithashtu kanë rritur ndikimin e tyre në rajon, kryesisht duke derdhur para në projekte fetare islamike. Ndërsa shumë të rinj në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni e Veriut dhe Bosnje po ikin në Perëndim në kërkim të mundësive ekonomike, skilinat e fshatrave të tyre po shohin gjithnjë e më shumë minare pasi xhami janë financuar nga vende të tilla si Katar dhe Arabia Saudite atje çdo ditë. Shumë të rinj të tjerë, të ndikuar nga interpretimi Salafit i Islamit që është mbizotërues në këto xhami, kanë kapur armë për të luftuar në Siri dhe Irak, nën flamurin e ISIS dhe organizatave të tjera terroriste. Pengesa kryesore e selefizmit në Kosovë dhe Shqipëri është nacionalizmi etnik shqiptar, i cili krijon kombin, shtetin dhe shoqërinë veçmas nga feja. Elitat politike në Kosovë dhe Shqipëri vazhdojnë të insistojnë në idenë se Perëndimi mbetet orientimi i vetëm gjeopolitik për shqiptarët. Sigurisht, për të qenë efektiv, kjo ide duhet të pasohet nga vendime dhe veprime konkrete që forcojnë demokracinë liberale, sundimin e ligjit, ekonominë dhe sistemin arsimor. Nëse Ballkani Perëndimor bie nën ombrellën e ndikimit ruso-turko-arab, atëherë linja e vjetër ndarëse midis dy botëve do të ringrihet në demokracitë e saj të brishta. Për rrjedhojë, qytetarët e këtyre demokracive do të duhet të jetojnë përsëri me trazirat politike dhe ideologjike të përjetuara nga paraardhësit e tyre me shekuj. Përfundimisht, fatura për një trazirë të tillë do të paguhet nga vetë Perëndimi.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Abissnet