Trembi eksperten në burgun e Hagës/ Terapia që përdori ndaj saj “Kasapi i Bosnjës”, i dënuar për jetë

Foto 1 nga 8 Pas Para

Një rrëfim tronditës është bërë publik nga ana e studiueses së njohur të kriminologjisë botërore, Jessica Stern, për të ashtuquajturin “Kasapin e Bosnjës”, Radovan Karadziç.

Ekspertja e njohur në bashkëpunim me prestigjiozen amerikane, New-York Times, tregon momentet e qëndrimit të saj përballë të “frikshmit” të Ballkanit.

Rrëfimi i plotë

Kishte disa herë gjatë diskutimeve tona që Radovan Karadziç dëshironte të tregonte aftësitë e tij në shërimin psikiatrik. E para ishte në 23 Janar 2015, gjatë 12 bisedave katër-orësh që kishim ndërmjet tetorit 2014 dhe nëntorit 2016. Ne ishim ulur në karriget tona të vogla në tryezën tonë të vogël prej druri në dhomën e vogël të caktuar për te burgu i Kombeve të Bashkuara në Hagë.

Karadziç fshihej ndaj akuzës së tij, në vitin 1995 për gjenocid dhe krime kundër njerëzimit, përfshirë rolin e tij në vrasjen e 8,000 burrave dhe djemve në Srebrenica gjatë luftës në Bosnje. Doja të kuptoja pse e kishte maskuar veten si psikiatër kur ishte në arratisje. Gjatë periudhës që ai ishte i arratisur, ai formoi një identitet të ri. Ai humbi rreth 70 kile dhe rriti flokët. Në vend të kostumeve të përshtatura, ai përdori veshje të lezetshme. Ai rriti një mjekër shumë të gjatë, mjekrën e një mistiku dhe mori një emër të ri dhe një profesion të ri.

Ish presidenti i Republika Srpska, krahina e shkëputur e Bosnjës, tashmë do të quhej Dragan David Dabiç, një shërues psikiatër që ofron shërim shpirtërore për infertilitetin dhe sëmundjet. Për më shumë se një dekadë, maskimi funksionoi: Z. Karadziç ishte subjekti i kërkimit të kriminelit më të madh në historinë moderne, para asaj të Osama bin Laden. Ai u kap nga operativët e inteligjencës serbe në Beograd në vitin 2008. Më 24 mars 2016, Gjykata Penale e Kombeve të Bashkuara për ish-Jugosllavinë e shpalli atë fajtor për gjenocid dhe krime kundër njerëzimit dhe e dënoi me 40 vjet burg. Tre vjet më vonë, dhoma e apelit rriti dënimin e tij në dënim për jetë.

Kjo është punë e rrezikshme, punë që unë bëj, duke studiuar burra të dhunshëm ose burra që nxisin dhunë. Më duhet të dëgjoj pa gjykim. Më duhet të jap, nëse vetëm përkohësisht, imazhin e tyre për veten e tyre. Shpesh mund të rri pezull mbi veten time në imagjinatën time, duke monitoruar reagimet e mia. Por kjo nuk do të thotë që kurrë nuk kam frikë të bie ose të humbas veten. E kisha ditur, kur e binda gjykatën të më linte të intervistoja z. Karaxhiç, se do të më duhej të dorëzoja idenë e tij për veten e tij – si një mistik i fuqishëm, një poet i shkëlqyeshëm dhe një psikiatër i respektuar.

“Pse vendosët të bëhesh psikiatër kur fshihesh?”, E pyeta unë atë ditë në janar 2015. “A është me të vërtetë e vërtetë që askush nuk ju njohu kur ishit i maskuar?” Ai qeshi. “Unë gjithmonë them se ata që më njihnin nuk e kishin idenë ku isha unë, dhe ata që e dinin se ku isha unë nuk e kishin idenë kush isha”. Ai buzëqeshi, si një fëmijë krenar. Për një moment pashë se si duhej të ishte ai si djalë. Nuk ishte vërtet maskim, tha ai. Ai ishte vërtet i interesuar për shërimin psikiatrik. Vura re tiparet e tij duke u çlodhur. Deri në këtë pikë, në 10 orët që kemi kaluar tashmë së bashku, ne kemi folur kryesisht për çështje “të sigurta” – histori dhe letërsi. Por kjo temë – periudha që ai e kishte kaluar i maskuar si mjek i mjekësisë alternative – dukej se e rigjallëronte. Ai më tha që kur ishte i ri dhe “jo i mençur”, nëna e tij i kishte folur për shërimin mistik. “Unë qeshja, duke e ditur se nuk mund të ishte e vërtetë. Por më vonë kuptova se ka gjëra që nuk i kuptojmë që janë akoma të vërteta”. Ai vazhdoi: “Kam parë disa gjëra shumë të çuditshme. Një i afërm i nënës sime dikur u pëshpëritësve kafshëve për t’i shëruar ato. Unë e pashë duke e bërë atë. Njëra nga delet tona u kafshua nga një gjarpër. Delet po vdisnin. Ajo rrëmbeu veshin e deleve dhe pëshpëriti diçka mbi të. Atëherë delet u ngritën dhe u larguan”.

Kujtimi i kësaj mrekullie i dha kënaqësi të dukshme. Vura re që fytyra e tij e zbehtë nga burgu ishte skuqur, se dukej më i ri se 70 vitet e tij. Duke imagjinuar këtë skenë, unë relaksova disi rojen time. Në syrin e mendjes sime, pashë delet të ngriheshin, të tundesh vetë dhe të ecnin. “Ne kishim shumë tokë, disa të kultivuara, disa mjaft të egra”, vazhdoi ai. “Ne fëmijët ishim shumë kuriozë për tokën e egër, por edhe të frikësuar. Kishte shumë gjarpërinj. Kishim një mace. Macja i pëlqente të mbaronte punë në pjesën e pakulturuar të pronës sonë, ashtu si ne. Një ditë pashë macen duke mbajtur një gjarpër. Të dy thjesht panë njëri-tjetrin”. Ai ndaloi. “Jam munduar ta imagjinoj skenën. Nuk me pëlqenin gjarpërinjtë. Më në fund, gjarpri kafshoi macen”, tha ai. “Pastaj pashë macen të fillonte të hante disa gjethe. Shumë gjethe. Kush ka dëgjuar ndonjëherë për një mace që ha gjethe? Pas dy orësh ajo u hodh sipër. Atëherë ajo ishte mirë”. A po fliste për të dy? A kisha nevojë të mësoja se cilat gjethe do të më shëronin nga ky takim? “Kur ishim psikiatër të rinj, gruaja ime dhe unë u interesuam për bioenergjinë”, tha ai. “E pashë vetë. I shtrëngova duart së bashku, ndjeva diçka si magnet”. Ai vuri njërën pëllëmbë mbi tjetrën për të më treguar se çfarë kishte për qëllim. “E provova me gruan time. Vura dorën lart mbi krahun e saj dhe kuptova se në të vërtetë mund ta lëvizja krahun! Atëherë vura re se mund të kuroja dhimbjet e kokës së njerëzve. “Ne e bëmë këtë studim por e mbajtëm të fshehtë. Vura dorën në ujë me akull. Shumë, shumë ftohtë. Gruaja ime mund të ndjejë se dora ime po ngrin. Por nëse e vë dorën pranë saj, ajo do të ndjejë nxehtësi të fortë. Kjo kur kuptova që nxehtësia nuk po vinte nga unë. Ishte Fryma e Shenjtë ”. U ktheva tek vetja ime profesionale. “Pse do ta mbaja të fshehtë këtë hulumtim?” E pyeta. “Mendova se ky lloj shërimi popullor ishte shumë i zakonshëm në Europën Lindore. Po, por jo për mjekët apo shkencëtarët. Tani ka shumë interes për mjekësinë plotësuese. Por unë po flas rreth 40 vjet më parë”. Z. Karadziç më pa drejt. “A do të dëshironit që t’ju tregoja si funksionon?” Isha i tronditur, i pasigurt si të përgjigjesha. Mendova: Nëse them jo, ai do të ketë fituar. Ai do të shihte se unë kisha frikë prej tij dhe nga pretendimi i tij për fuqinë mistike. Por të thuash po do të thoshte të ekspozoja veten në prekjen e tij. Jo vetëm prekja e tij, por energjia e tij “shëruese”. Ai akoma më shikonte, duke më paditur me shikimin e tij. Më erdhi që ai donte që unë ta ndjeja fuqinë e tij, mbase të më frikësonte. I kujtova vetes që edhe pse ishte i dënuar për gjenocid, ai kurrë nuk është dyshuar se ka kryer vepra të dhunshme vetë. Unë nuk mendoja se ai do të më mbytej. Por unë e dija që roja në detyrë, i cili duhej të na mbikëqyrë dhe të më mbante të sigurt, ishte ulur në një tavolinë, duke u rrotulluar pa punë në faqet e një reviste. Deri atëherë e dija, pasi kisha kaluar shumë ditë duke e parë atë në gjyq dhe rreth 10 orë duke folur me të një e një, se çfarëdo të ishte ky njeri, çfarëdo e keqe që mund të kishte kryer ose mbikëqyrur, ai ishte gjithashtu besimtar në hyjnor. Unë i thashë vetes se do të isha pak a shumë i sigurt me të, edhe nëse ai vinte fizikisht më afër.

“Po,” i thashë. Ai eci rreth tavolinës dhe qëndroi drejtpërdrejt pas meje. U ula në karrigen e burgut, të ulët në tokë. Unë mund ta kuptoja atë pas meje. Shpresova që ai të mos e ndiente tensionin në shpinë. Ai më udhëzoi të vendosja duart e mia të sheshta, pëllëmbët lart, paralel me tryezën. Pastaj ai erdhi pranë meje dhe preku qendrën e pëllëmbëve të mia. Ai kishte lindur në një familje fshatarësh, megjithëse ai ishte trajnuar si psikiatër dhe kurrë nuk ka punuar te fushat. Ai i kishte duart e buta, të pastra të një mjeku ose një zotërie, me thonjtë e pastruar, të prerë në mënyrë të pabarabartë, shumë të gjatë, llojin e thonjve që më shqetësojnë. Ai më udhëzoi të mendoja për Zotin, ose për dikë që me të vërtetë e dua. “Thuaj një lutje përsëri dhe përsëri pa ndaluar,” më urdhëroi ai. Ai qëndroi prapa meje përsëri dhe vuri duart lart mbi kokën time. Mund ta kuptoja se lëvizte duart e tij mbrapa dhe me radhë, por nuk isha i sigurt se ku ishin ata. Ndjeva një lloj elektriciteti që ngroh kokën, duke më bërë pak marramendje. Por së shpejti fillova të qetësohesha, të paktën pak.

“Çfarë ndjeheni në pëllëmbët tuaja?”, Pyeti ai. “Asgjë,” i thashë. Ai nuk u përgjigj menjëherë. U ktheva ta shikoja. Pashë që “asgjë” ishte përgjigjja e gabuar. Unë kisha dështuar në provë. “Duhet të përqendrohesh,” tha ai, duke më këshilluar mua, por me butësi, kontrollin e vetvetes. “Përqendrohu më shumë”. Një mendim që shkaktonte turp më lindi në mendje: Doja një A nga ky njeri. Sapo kisha marrë F-në e parë të jetës sime, dhe ajo më mbërtheu. Kanë kaluar shumë vite që kur jam vlerësuar; zakonisht unë jam mësuesi, jo studenti. Nën vështrimin e tij, u shtanga. Bëra ashtu siç më thanë. Si një student i yjeve, unë përqendrova mendimet e mia në qendër të pëllëmbëve të mi aq të fortë sa isha në gjendje. Edhe një herë, ai më pyeti: “A ndienit asgjë?” Toni i tij ishte pak i tepërt tani, por gjithsesi i sjellshëm. Këtë herë, i thashë se do të kisha ndjesinë e damarëve që rriteshin jashtë qendrës së pëllëmbëve të mia. Pse dhe si më erdhi ky imazh, nuk e di. Pemët ishin të larta, duke u rritur më lartë se koka ime. Pastaj i tregova për nxehtësinë në kokë. “Interesante”, tha ai dhe u kthye prapa në anën e tij të tryezës së vogël dhe u ul. Një buzëqeshje e bezdisshme ishte e dukshme në sytë e tij. Edhe sikur të mos isha aq i ndjeshëm sa të perceptoja të gjitha fuqitë e tij, të paktën mund të ndjeja energjinë që ai po binte poshtë në kokën time. Ai kishte dashur që unë ta shihja atë si një person me një fuqi të veçantë. Por e vërteta është, kam kuptuar se çfarë po bënte. Edhe unë kam studiuar Reiki. Nuk e di si funksionon kjo energji; gjithçka që di është se bën. Më erdhi që nëse nuk i thoja atij, ai mund të ndiejë se po përpiqesha ta manipuloja duke e lejuar atë të mendonte se isha i frikësuar prej tij. Ndërsa e shkruaj këtë, e kuptoj se kisha një shpresë fëminore që nëse do të isha i pastër me të, ai do të ishte i sinqertë me mua. Unë i thashë se kishte studiuar Reiki. “Atëherë ju e kuptoni,” tha ai. Në atë moment, dhe në ditët pas, unë u zotova të mos tregoja askënd për këtë incident. Por më vonë, m’u duk se aq shumë u kap në këtë histori: besimi i tij në mistik, fuqia e tij për të manipuluar. Macja dhe miu. Ose mbase macja dhe gjarpri.

*Jessica Stern është kërkuese në Universitetin e Bostonit dhe autore e librit të fundit, “Lufta ime kriminale: Takime personale me një arkitekt të gjenocidit”, nga e cila është përshtatur kjo ese.

Përshtati nga New-York Times, Shekulli.com.al

 

Për t’u bërë pjesë e grupit të "Shekulli"
mjafton të klikoni: Join our FB Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet.

KOMUNITETI SHEKULLI ONLINE: https://www.facebook.com/groups/1381242728701899/



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Abissnet