×

Rr. Ismail Qemali, Pallati 18, Kati 1, 1001, Tiranë, Shqipëri
“Shekulli Group”

Thanas Dino – një bard i penguar në letërsinë shqipe

Thanasi nuk donte të identifikohej me kështjellat e “pamposhtura” të socializmit ngadhënjyes, as me betejat për komunizmin. Prej këtij trilli të pafajshëm poetik, e morën për xhakete dhe e vërvitën fshatrave të Gjirokastrës si mësues

Josif Papagjoni

Fillesat e miqësisë me Thanas Dinon i kemi herët, qysh kur atë, pas studimeve për letërsi, e mbajtën në Tiranë si redaktor në gazetën “Drita”. Dhe të të mbanin asohere në Tiranë, ca më tepër një djalë që vinte nga “provinca”, nga qyteti i gurtë i Gjirokastrës, me origjinë greke, nuk ishte e lehtë. Duhej një mal me merita e talente që të sfidoje aradhën gjithë pekule të njerëzve të lidhur me forumet partiake e pushtetore, të cilët kishin kyçet e “Pallatit të ëndrrave” dhe të të emëronin atje ku përnjëmend gatuheshin ëndrrat. Ishte pikërisht talenti i tij që ia hapi udhën në pjesën e epërme të asaj elite të pakët krijuese e intelektuale të kohës gjithë kufizime dhe idiotësi pa fund. Dhe mendja poetike e Thanasit donte të fluturonte qiejve të fantazisë, të dilte prej “Pallatit të ëndrrave” për një tjetër ëndërr, duke e animuar një fik deti, këtë dru e frut hyjnor qysh nga Bibla, e duke e kthyer në vetvete. Kaq. Thjesht një trill poetik. Sepse ai donte të ishte VETVETJA, një falltar i saj. S’u bë qameti, de! Mirëpo u bë përnjëmend “qameti”!… Falë teknikës së njohur të poezisë, asaj të shpirtëzimit (animimit), pra dhënies së identitetit tënd shpirtëror një druri, që kish si veçanti ëmbëlsinë e frutit e njëherazi edhe gjembat hollak e të hidhur, që të nguleshin lëkurës teksa ti e prekje e rrekeshe ta këpusje.

Vërtet a s’është dhe shpirti i poetit i tillë, i ëmbël dhe i hidhur, grishës dhe gërricës? Thanasi s’e kishte menduar aq hollë, thjesht mendja e tij kishte vrapuar përkrah metafora grishëse dhe kish mbetur mbi atë fik buzë detit. Por ajo metaforë e bukur poetike u kap nga “ustallarët” e indoktrinuar të estetikës marksiste, madje u shndërrua në diskutim teorik në faqet e shtypit e gjithkund, dhe ja ku veshët e paranojakut dhe gjithollogut Enver Hoxha, që ishte zot sa i fshehtësirave të puseve të naftës, aq dhe i metaforave fine, simboleve dhe kodeve letrare poetike, e kapën këtë “tingull” të ri të poezisë shqipe dhe saora lëshoi frymën e tij të qelbur prej Kutisë së Pandorës, për ta mbytur atë tingull, atë zë, atë shpirt të brishtë që vinte prej një djaloshi të dëlirë prej Gjirokastrës së gurtë. Sepse Thanasi, ndofta, nuk donte të identifikohej me kalatë dhe kështjellat e “pamposhtura” të socializmit ngadhënjyes, as me betejat, përbetimet e frikshme dhe theroritë për komunizmin, përkundrazi donte të strehohej diku te Fiku i Detit, aty, përballë njomështisë, jodit, shkëmbit, dallgës, pafundësisë, vetë kozmosit… Asiherë, prej vetëm këtij trilli të pafajshëm poetik, e morën për xhakete dhe e vërvitën fshatrave të Gjirokastrës si mësues. Skërkave, honeve e monopateve, nëpër monopate e dhiare, ai i ra kryq e tërthor atyre viseve, dhe njohu nga afër njerëzit. E thjeshta e bëri të kuptojë madhështinë: nuk qenë “kalatë e pamposhtura”, as “vallet në gojën e ujkut”, por të bukurit dhe të munduarit NJERËZ. Falë punës, vullnetit, ambicies së mirë, ngulmit, sigurisht edhe talentit, ai e shndërroi poshtërimin dhe picirin e hequr, në dashuri e Njeriut për Njeriun, në ngulm dhe miqësi pa qibër, në bredhjet e pafunda prej gazetari viseve të jugut duke shkruar me qindra e qindra reportazhe, portrete, artikuj. Në gazetarinë e tij ndihej si drithërimë e përshpirtje poezia, letërsia. Dramatizoi romanin e njohur të Dritëro Agollit, “Njeriu me top”, që ishte nga shfaqjet më të mira në historinë e teatrit të Gjirokastrës, ndërsa Ismail Kadare ishte nga miqtë e tij.

Pena poetike letrare e Thanasit qe e futur thellë në xhepin e brendshëm të xhaketës, nuk gjente as lirinë e kërkuar si kusht krijimi të çlirët, as frymëzimin e vetvetishëm e pa kushte. Por siç ndodhi me shumëkë tjetër, pas vitit 1990 ajo penë doli sërish prej xhakete dhe Thanasi, me frikën dhe panikun e vonesës teksa koha na plak, u sul arës së letërsisë për të thënë e shprehur ato që më parë s’mundej dot assesi. Dhe prej asaj pene të talentuar unë kam lexuar disa romane, ku do të veçoja romanin SHENJA E SHENJË, një roman epope, sido që i vogël në vëllim. S’di pse gjithë ajo ecejake njerëzish, zakonesh, dokesh, historish, antropologjish më kujton Tolstoin, por dhe Kazanzaqisin. Një vegim sa i hapur, lëvrinjës, aq dhe shumështresor, me një rrënjë të forta identitare, një aventurë jetë e histori të habitshme plot rremba gjaku.

Portretet

Është një popull që lëviz kufijve të dy vendeve historikisht bashkë, Greqisë dhe Shqipërisë, kur guri yt bëhet shpirti im dhe ku rrënja jote kthehet në fletën time. Një roman ku ti ndjen se shpirti i popujve është NJË, ku humanizmi sublimohet në bukuri estetike. Më tej ai botoi romanin tjetër, MESI, i një vështrimi të pamëshirshëm, pa iluzione, si një radiografi e kaheve të Luftës II Botërore, mbushur me urrejtje dhe vetmohim, vrasje e hakmarrje, që mua sepse më kujton “Donin e qetë” të Shollohovit apo, mbase, “Asgjë e re nga fronti i Perëndimit” e Remarkut a modeli i romaneve të Hemingueit, me atë paanësi prej shkrimtari që njeriun e sheh veçse si njeri. Dhe fill më pas vjen romani demitizues, PRISHJA, një optikë e ftohtë dhe kritike për mendjen kriminale të Ali Tepelenës, një mizor që njëson brenda historisë së tij karrierën e përgjakur prej pashai turkoshak, ambicjen për pushtet e Vilajet të madh dhe sjelljet e habitshme prej trimi-armatoll i krisur, siç kishte qenë dikur. Ndërsa libri… ka një mori portretesh, sekush në vetjakësinë e tij, por të gjithë të habitshëm, të papërsëritshëm, kokëkrisur, bëma e gjëma që kullojnë epizëm, tragjedi, kokëkrisje, heroizëm, poezi, bukuri njerëzore. Me pak fjalë Thanasi na ka dhënë në romanet e tregimet e tij portrete të jashtëzakonshme, njerëz të habitshëm, me krisjet e tyre çudane si personazhet e Agollit, apo groteskë dhe tragjikomikë si ata të Kadaresë. Jam i përkëdhelur që e kam pasur dhe e kam mik Thanas Dinon.

 

 

 

 

 

 

Për t’u bërë pjesë e grupit të "Shekulli"
mjafton të klikoni: Join our FB Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet.

KOMUNITETI SHEKULLI ONLINE: https://www.facebook.com/groups/1381242728701899/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekspozita me gazetat e rralla, si pasqyrohej para 100 viteve themelimi i Bibliotekës Kombëtare

Ekspozita me gazetat e rralla, si pasqyrohej para 100 viteve themelimi i Bibliotekës Kombëtare

Publikuar më 10.07.2020
Ekspozita në retrospektivë dedikuar Bibliotekës Kombëtare të...

Ekspozita në retrospektivë dedikuar Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë ktheu pas në vite të gjithë studiuesit e lexuesit e rregullt në themelimin e institucionit më të rëndësishëm kulturor në vend. Në hollin e Muzeut Kombëtar u ekspozuan ditën e sotme lajmet nga shtypi i kohës nga viti 1920 që njoftonin themelimin e Bibliotekës Kombëtare. Të pranishëm […]

Lexo më shumë

“Tani as byrek nuk blejnë”, pandemia godet rëndë artizanët: Na mungojnë turistët për t’u shitur punimet

“Tani as byrek nuk blejnë”, pandemia godet rëndë artizanët: Na mungojnë turistët për t’u shitur punimet

Publikuar më 10.07.2020
Artizanët nga vende të ndryshme të Shqipërisë u mblodhën sot...

Artizanët nga vende të ndryshme të Shqipërisë u mblodhën sot në një panair në Pazarin e Ri.  Artizanët tregojnë se pandemia i ka goditur rëndë financat e tyre, sepse këtë vit mungojnë turistët dhe emigrantët që blinin punimet e tyre. Lorena Resulaj Tirana mirëpriti në edicionin e tretë disa nga artizanët e Shqipërisë, kontribuuesit më […]

Lexo më shumë

“Pas lindjes së mbesës, më vdiq nëna”/ Abaz Hadon nuk e ndalin tërmeti, pandemia e as sëmundja e gruas

“Pas lindjes së mbesës, më vdiq nëna”/ Abaz Hadon nuk e ndalin tërmeti, pandemia e as sëmundja e gruas

Publikuar më 09.07.2020
Piktori i mirënjohur Abaz Hado çel ekspozitën personale “Fit...

Piktori i mirënjohur Abaz Hado çel ekspozitën personale “Fituam jetën”. Artisti tregon pse nuk u ndal së krijuari as në momentet më të vështira të jetës dhe flet për konceptin e ekspozitës së ardhshme që do të godasë fenomenet më shqetësuese të shoqërisë, si prostitucioni apo varësia nga teknologjia. Lorena Resulaj Pandemia i izoloi të […]

Lexo më shumë

Debati për Camajn/ Akademia e Shkencave citon Kadarenë: Është një nga shkrimtarët më të mirë të kombit tonë

Debati për Camajn/ Akademia e Shkencave citon Kadarenë: Është një nga shkrimtarët më të mirë të kombit tonë

Publikuar më 09.07.2020
Akademia e Shkencave ka reaguar lidhur me debatin e krijuar ...

Akademia e Shkencave ka reaguar lidhur me debatin e krijuar së fundmi lidhur me shkrimtarët Martin Camajn dhe Ernest Koliqin, pas publikimit të një artikulli studimor nga Auron Tare ku pretendohet se shkrimtarët kanë qenë bashkëpunëtorë të shërbimeve të huaja të inteligjencës. Duke cituar Ismail Kadarenë lidhur me Martin Camajn, Akademia shkruan: Është një nga […]

Lexo më shumë

Një serial për familjen Haklaj, zbulohet kush do të luajë rolin e Fatmirit

Një serial për familjen Haklaj, zbulohet kush do të luajë rolin e Fatmirit

Publikuar më 08.07.2020
Një serial me 4 seri dedikuar ngjarjeve të bujshme në Tropoj...

Një serial me 4 seri dedikuar ngjarjeve të bujshme në Tropojë gjatë viteve 1990-2000, me në qendër familjen Hakaj, pritet të publikohet së shpejti. Filmi do të mbajë titullin “Haklaj” dhe është mësuar se është ideuar nga një regjisor suedezo-amerikan në bashkëpunim me një regjisor shqiptar nga Kosova. Regjisorët kanë vendosur që rolin e personazhit […]

Lexo më shumë

Arrestohen hajdutët e veprave antike, flasin arkeologët: Ja nga ku mund të jenë vjedhur

Arrestohen hajdutët e veprave antike, flasin arkeologët: Ja nga ku mund të jenë vjedhur

Publikuar më 07.07.2020
Sot policia e Durrësit ka finalizuar operacionin “Antikat”, ...

Sot policia e Durrësit ka finalizuar operacionin “Antikat”, pas së cilit kanë rënë në pranga 3 persona. Policia ka arrestuar shtetasin A. V., 49 vjeç, banues në Fier, që siguronte veprat e artit dhe dy të tjerë që gjenin klientelën për t’i shitur veprat e artit të vjedhura. Është bërë e ditur se veprat e […]

Lexo më shumë

Camaj dhe Koliqi pjesë e spiunazhit të huaj, publikimi i Tares ndez debatin mes studiueseve

Camaj dhe Koliqi pjesë e spiunazhit të huaj, publikimi i Tares ndez debatin mes studiueseve

Publikuar më 07.07.2020
Studimi i publikuar së fundmi nga historiani Auron Tare për ...

Studimi i publikuar së fundmi nga historiani Auron Tare për dy shkrimtarët e shquar shqiptarë, Martin Camaj dhe Ernest Koliqi, ka nxitur një debat të madh mes studiuesve të letërsisë shqipe e jo vetëm. Në një studim prej 37 faqesh, Tare ngre pretendimet se dy figurat më të njohura të kulturës së vendit kanë bashkëpunuar […]

Lexo më shumë

Zbulimi i madh arkeologjik, dalin në dritë varrezat 3500 vjeçare në Himarë (FOTO)

Zbulimi i madh arkeologjik, dalin në dritë varrezat 3500 vjeçare në Himarë (FOTO)

Publikuar më 06.07.2020
Gërmimet arkeologjike të bëra së fundmi në Himarë nga disa e...

Gërmimet arkeologjike të bëra së fundmi në Himarë nga disa ekspedita arkeologësh, kanë zbuluar një varrezë tumulare të periudhës së Bronzit të Vonë. Lajmin për daljen në dritë të varrezave tumulare të shekullit XV-XII para erës së re e ka bërë me dije gazetari Aleksandër Çipa. Nëpërmjet një postimi në rrjetet sociale Çipa theksoi se […]

Lexo më shumë