Shansi i Fundit: A mund të bashkohen BE dhe Ballkani në vitin 2020?

Të mashtruar nga mashtrimet e përsëritura të njëri-tjetrit dhe të preokupuar me problemet e tyre përkatëse të brendshme, BE dhe Ballkani kanë qenë duke u shkëputur prej vitesh. Marrëdhënia e tyre e pandershme dhe letargjike u vendos në mënyrë efektive në akull në vitin 2018; Ballkani ishte gjithnjë e më nervoz dhe i egër, ndërsa BE po luante me vështirësi. Vendet e Ballkanit dukeshin diku tjetër, duke takuar të tjerë, kërkues të interesuar si Rusia, Turqia, Kina dhe shtetet e Gjirit, por ndërsa BE-ja kundërshtoi me xhelozi, ajo përsëri refuzoi të ofrojë ose përfitime të menjëhershme, konkrete ose ndonjë garanci për rigjenerimin eventual të ardhshëm. Zemërimi nxiti zhgënjime dhe zemërim nga të dy palët, duke arritur në pikën e prishjes në vitin 2019 kur Presidenti Francez Emmanuel Macron deklaroi zyrtarisht “Jo”, deri sa të dy palët të zgjidhin çështjet e tyre të brendshme. Vendet e tjera anëtare të BE-së nxituan të sigurojnë Ballkanin se Macron nuk do të thoshte në të vërtetë, se ata ende mund të jetonin të lumtur, si dikur. Megjithatë, ishte e qartë për të dy palët se ky ishte vetëm një gjest për të shpëtuar fytyrën dhe askush nuk mund të thoshte me siguri nëse, kur dhe në cilat kushte BE dhe Ballkani do të pajtoheshin. Shumë prej tyre kishin frikë se ky ishte vërtet fundi i marrëdhënies së dashurisë BE-Ballkan; edhe më shumë, ata kishin frikë se cilat do të ishin pasojat. Fati i angazhimit BE-Ballkan tani varet nga rezultati i ndryshimit të pritshëm të BE-së, i cili gjithashtu duhet të përfshijë një reformë të qasjes së saj të zgjerimit, dhe nëse Ballkani do të mbetet besnik dhe do të qëndrojë larg telasheve derisa procesi të përfundojë. Dhe procesi tashmë ka filluar – në nëntor, kur Franca qarkulloi “propozimin” e saj duke kërkuar “një qasje të përtërirë ndaj procesit të pranimit”, ndërsa ende ofronte “mbështetje të paqartë për perspektivën europiane të Ballkanit Perëndimor”. Megjithatë, janë katër parime thelbësore – shoqata graduale, kushte më të rrepta, përfitime më të prekshme dhe kthyeshmëri e procesit të zgjerimit – si dhe disa detaje, u perceptuan nga shumë zyrtarë të BE-së dhe Ballkanit ashtu si më shumë një justifikim për të vrarë përfundimisht dhe zyrtarisht angazhimin, sesa një përpjekje e ndershme për ta shpëtuar atë.

Misioni i Komisionit Europian është i pamundur

Pas propozimit francez, Komisionit Europian iu dha detyra e vështirë për të përgatitur një strategji të re të zgjerimit për Ballkanin, e cila do të zbulohet deri në fund të janarit 2020. Ndërkohë, Austria, Republika Çeke, Estonia, Italia, Letonia, Lituania, Malta, Polonia dhe Sllovenia qarkulluan propozimin e tyre në dhjetor, duke theksuar se “reforma e brendshme e BE-së nuk mund të jetë parakusht për zgjerimin” dhe duke konkluduar se “dera mbetet e hapur ”. Dokumenti kërkonte më shumë “stimuj efektiv dhe financiar” dhe përmirësim shumë të nevojshëm për komunikimin me rajonin. Sidoqoftë, shumë ekspertë besojnë se propozimi i tij për të grupuar kapitujt e negociatave në fushat kryesore është jorealiste për shkak të gatishmërisë së kufizuar politike dhe aftësisë teknike të qeverive të Ballkanit. Disa ekspertë të tjerë të BE kanë qarkulluar gjithashtu propozimet e tyre për ndryshime urgjente në procesin e zgjerimit. Kjo paraqet një ‘mision të pamundur’ të vërtetë për Komisionin i cili – në më pak se dy muaj duke kaluar pushimet e Krishtlindjes – supozohet se do të sheshojë rrethin BE-Ballkan dhe do të gjejë plumbin e argjendtë që për kaq gjatë ka shmangur institucione, zyrtarë, udhëheqës të BE-së dhe vendet. Propozimi i Komisionit do të diskutohet në Samitin e BE në mars dhe më pas në Samitin e Ballkanit në Zagreb në maj. Në atë kohë, udhëheqësit e BE dhe Ballkanit duhet të arrijnë marrëveshje për një rrugëdalje, ose ashtu shpresojnë zyrtarët. Kjo qasje e re e zgjerimit mund të jetë lehtësisht shansi i fundit që BE të lidhet përsëri me Ballkanin dhe të ruajë imazhin e tij të njomur dhe të dobësuar levën në rajon. Ai gjithashtu mund të jetë lehtësisht shansi i fundit për Ballkanin që të zgjidhë në mënyrë paqësore dhe të transformojë gradualisht tensionet dhe problemet e saj të brendshme, etnike, politike, ekonomike dhe sociale në rritje. Megjithatë, shumica e zyrtarëve perëndimorë dhe ballkanikë njësoj mbeten pesimistë sa i përket aftësive të Komisionit për të prodhuar diçka që do të çonte në një përparim të vërtetë.

Një zgjerim, dy këndvështrime

Thelbi i problemit në marrëdhëniet BE-Ballkan qëndron në pikëpamjet divergjente, madje edhe kontradiktore të asaj që është zgjerimi, ose më saktë se çfarë duhet të bëhet. Qysh nga perspektiva e zgjerimit të rajonit u fillua zyrtarisht në Samitin e Selanikut të vitit 2003, vendet e Ballkanit – ende duke i shëruar plagët e tyre nga shpërthimi i dhunshëm i ish-Jugosllavisë – e shihnin anëtarësimin e tyre eventual në BE më shumë si një mjet kombëtare dhe politike sesa stabilitet ekonomik dhe shoqëror. Punët, investimet dhe tregu i përbashkët – për të cilin premtoi zgjerimi – ishin të gjitha shumë të rëndësishme për popujt e Ballkanit dhe udhëheqësit e tyre. Por edhe më e rëndësishme për ta ishte fakti që vetëm kufijtë e BE-së ishin mjaft të gjerë për të akomoduar ata shqiptarë, boshnjakë, kroatë, serbë, turq dhe grupe të tjera etnike të Ballkanit, të cilët ishin të vendosur të jetonin brenda të njëjtave kufij me farefisin e tyre etnik. Vetëm BE-ja ishte në gjendje të imitonte ish-Jugosllavinë dhe gradualisht të neutralizojë dhe transformojë fantazmat nacionaliste të rajonit dhe t’u mundësojë atyre të bashkëjetojnë paqësisht edhe një herë brenda të njëjtave kufij.

 

Pa këtë perspektivë, Ballkani dukej i bindur të vazhdojë spiralen mbrapa drejt tensioneve etnike dhe ndoshta edhe konflikteve të reja. Ky mirëkuptim ishte shumë në mendjet e vendimmarrësve të BE-së në fillim të viteve 2000. Në atë kohë, vendet europiane ishin përhumbur nga kujtimet akoma të freskëta të luftërave në Ballkan dhe çmimi që vendet e BE paguan në jetën e ushtarëve të tyre dhe miliarda euro paratë e taksapaguesve për dështimin për të parandaluar shpërthimin e dhunshëm të Jugosllavisë. Ishte ky realizim që ishte forca kryesore lëvizëse prapa Samitit të Selanikut; Drejtuesit europianë e kuptuan që anëtarësimi i shpejtë për të gjitha vendet e Ballkanit ishte një parakusht kryesor për stabilitetin e Ballkanit dhe Europës. Megjithatë, fytyrat e reja që gradualisht morën përsipër menaxhimin e institucioneve të BE-së dhe vendeve anëtare kanë gabuar në vitet e mëvonshme këtë memorie të rëndësishme institucionale. Recesioni i mëpasshëm botëror dhe problemet më të reja të brendshme – BREXIT, populizmi i krahut të djathtë, çështjet e sundimit të ligjit, migracioni – pa që shumica e vendeve anëtare të BE-së kthehen brenda për t’u përballur me sfidat e tyre sesa ato të BE-së në tërësi. Gjatë rrugës, shumë liderë dhe zyrtarë të BE-së besuan se BE kishte humbur më shumë sesa kishte fituar duke marrë të ngjashmet me Bullgarinë, Rumaninë dhe Kroacinë, dhe u zotuan të mos bënin të njëjtin gabim përsëri me pjesën tjetër të Ballkanit. Egoizmi i rizbuluar rishtazi i shteteve të BE-së jo vetëm që kërcënoi zgjerimin e vazhdueshëm, por gjithashtu minoi edhe themelet mbi të cilat u ndërtua BE. Kështu që dukej që BE ka keqpërdorur kujtesën e vet institucionale dhe ka harruar që Komuniteti Evropian i Qymyrit dhe Steelelikut – organizata e parë e BE e themeluar në vitin 1951 – nuk u krijua për shkak të punëve ose tregut të përbashkët, por për të parandaluar një luftë tjetër midis Francës dhe Gjermania.

Mungojnë pyjet

Deri në vitin 2019, BE ishte përqendruar aq shumë në pemët, sa humbi plotësisht shikimin e drurit dhe kujtimet për rëndësinë e saj për BE. Ajo që dikur ishte mekanizmi kryesor strategjik për stabilitetin afatgjatë të të gjithë kontinentit u bë një taktikë e çalë e përdorur për të mbajtur Ballkanin në gji. Në këtë proces, BE u bë edhe më e rreptë në përqendrimin në procedurat burokratike dhe reformat administrative, të cilat më pas zvogëluan edhe më tej praninë e dobët politike dhe ekonomike të BE-së në rajon. Ndërsa zgjerimi humbi rëndësinë e tij për BE-në, shkëputja në rritje e Unionit nga Ballkani dhe problemet e saj të brendshme në rritje e bënë atë më pak të rëndësishëm dhe tërheqës për udhëheqësit e Ballkanit. Sidoqoftë, shumë banorë të Ballkanit ende kanë shpresë për anëtarësim eventual në BE, nga frika se çdo alternative do të jetë shumë më keq. Sidoqoftë, udhëheqësit e tyre e dëgjuan mesazhin e BE-së me zë të lartë dhe të qartë dhe filluan të meditojnë opsione alternative. Në sytë e këtyre udhëheqësve, këto mundësi alternative – në një botë të mbushur me ndarje të reja të stilit të Luftës së Ftohtë dhe tensione në rritje etnike, politike, ekonomike dhe sociale – kërkuan aleanca me fuqi të tjera rajonale ose globale, të tilla si Shtetet e Bashkuara, Rusia, etj. Turqia, Kina ose shtetet e Gjirit. Megjithatë, rivalitetet në rritje midis këtyre fuqive, si dhe interesat e tyre shpesh konfliktuale – të cilat mund ose nuk mund të mos bien ndesh me interesat e Ballkanit – tani po shtojnë vetëm karburant në zjarret e zjarrta të rajonit dhe kërcënojnë një herë më shumë destabilizimin. Ky ndryshim i ashpër në perceptimin e zgjerimit midis BE-së dhe Ballkanit ka qenë një nga arsyet kryesore pse përpjekjet e zyrtarëve të ndryshëm të BE për të rregulluar strategjinë e zgjerimit të gjithë dështuan në mënyrë të mjerueshme.

Tërhiqet rrethi i BE-së

Shumica e këtyre përpjekjeve u përqendruan në ndryshime në teknikitetet e procesit, siç janë sekuenca e lëvizjeve të BE-së. Ata nuk arritën të ndryshojnë kontekstin dhe të adresojnë të metën kryesore në qasjen e BE – fakti që BE ka harruar se sa e rëndësishme dhe shkatërruese mund të jetë Ballkani për stabilitetin e vet të BE-së. Për sa kohë që Bashkimi mbetet në mohim për Ballkanin “- si dhe për të vetë”, e kaluara e trazuar, rajoni i brishtë dhe i gjithë kontinenti do të vazhdojnë të rrëshqasin drejt trazirave dhe kaosit. Megjithatë, një strategji e re e zgjerimit duhet të marrë parasysh jo vetëm realitetin në terren në Ballkan, por edhe realitetin në terren në BE, dhe faktin që vështirë se ndonjë vend anëtar i BE-së në të ardhmen e parashikueshme do të merrte dritën e gjelbër nga njerëzit e saj për të pranuar anëtare (të) të reja në familjen e BE-së. Pra, edhe ata liderë evropianë që favorizojnë vazhdimin e zgjerimit, kanë opsionet e tyre të kufizuara nga zonat elektorale të tyre. Mënyra e vetme për BE-në për të zgjidhur këtë situatë është të krijojë një strategji të re për zgjerimin me dy shpejtësi. Një afatgjatë do të riafirmojë pranimin e Ballkanit në një datë të largët dhe të përqendrohet në reformat afatgjata, siç janë arsimi dhe sundimi i ligjit. Ndërkohë, pista afatshkurtër do të përqendrohej në dorëzimet më të menjëhershme që mund të rivendosin relativisht shpejt levën e BE-së në rajon, ndërsa në të njëjtën kohë të stabilizonin dhe të fitonin përsëri Ballkanin. Kjo qasje do të kërkonte projekte konkrete dhe përkatëse në fushat kryesore, kryesisht në infrastrukturë, siç është transporti dhe energjia e pastër (er); Investimet e Greenfield që do të krijonin vende të reja pune; dhe përfshirjen e drejtpërdrejtë të institucioneve dhe agjencive të BE-së në luftën kundër korrupsionit gjithëpërfshirës. Të dyja gjurmët afatgjata dhe ato afatshkurtra do të duhet të braktisin urgjentisht qasjen e të ashtuquajturës “regata e Ballkanit” e cila vitet e fundit vetëm sa i përkeqësoi marrëdhëniet tashmë të tensionuara midis vendeve të Ballkanit. Ata gjithashtu do të duhet të marrin parasysh aftësinë teknike të dobësuar në mënyrë dramatike të të gjitha qeverive dhe institucioneve të Ballkanit, të cilat, edhe nëse rizbulojnë gatishmërinë e tyre politike për reforma, nuk do t’i lejojnë ata të trajtojnë më shumë se një ose dy reforma të vështira në të njëjtën kohë. Kjo do të thotë që në vend që të komplikojë më tej kërkesat për konfuzion tashmë konfuzë dhe hapjen e kapitujve të ndryshëm në të njëjtën kohë, BE-ja do të duhet të përgatisë një hartë rrugore nga një vend për shtet dhe të jetë e përgatitur të bëjë disa mbajtje të dorës, veçanërisht në fazën fillestare. Këto aktivitete do të ndihmojnë në rivendosjen e pranisë së BE-së në Ballkan, e cila do të stabilizonte rajonin dhe do të blinte një kohë Bashkimin për të ndërmarrë ristrukturimin e tij të brendshëm. Reforma e ardhshme e vetë BE-së në vetvete duhet të bëhet gjithashtu duke marrë parasysh zgjerimin në Ballkan, veçanërisht nëse ideja e një ‘shumë-shpejtësie të BE-së’ fiton tërheqje dhe që do të strehonte lehtësisht Ballkanin si një nga qarqet e BE-së. Ndërsa e gjithë kjo me të vërtetë duket si një ‘mision i duhur’ i pamundshëm, BE padyshim që ka aftësinë ta heqë atë. E vetmja gjë që BE-ja duhet të mbajë mend është e kaluara e saj e trazuar, si dhe mësimet e viteve 90 dhe fakti që edhe pse marrëdhëniet me Ballkanin janë vërtet të vështira dhe taksuese, ia vlen. Pa një gadishull të qëndrueshëm dhe të prosperuar të Ballkanit, nuk mund të ketë një Evropë të qëndrueshme dhe të prosperuar. Si në çdo marrëdhënie tjetër, kërkohet pëlqim i ndërsjellë dhe interesa të përbashkëta nëse BE dhe Ballkani do të jetojnë lumtur ndonjëherë më pas.

*Balkan Insight

Për t’u bërë pjesë e grupit të "Shekulli"
mjafton të klikoni: Join our FB Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet.

KOMUNITETI SHEKULLI ONLINE: https://www.facebook.com/groups/1381242728701899/



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Abissnet