Procesi i Berlinit dhe pse BE-ja mbetet një xhuxh politik në Ballkan

Ivan Pepiç 

Në 4-5 korrik 2019, qyteti i Poznan, Polonia priti Samitin e gjashtë të Ballkanit Perëndimor në kuadër të Procesit të Berlinit. Procesi i Berlinit është afirmuar si lidhja më e rëndësishme midis Bashkimit Evropian dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor (WB6). Që nga fillimi i saj, ajo është përpjekur të zgjidhë sfidat thelbësore për BB6: të rinjtë dhe punësimin, digjitalizimin, ndërtimin e infrastrukturës, fuqizimin e grave, arsimin, lidhjen dhe tregun rajonal të lirë. Për shekuj, Ballkani ishte mbështetur në fuqitë e huaja. Shumë perandori kanë pasur kontroll mbi rajonin – Otomanët, Evropianët Qendror dhe Rusët kanë qeverisur të gjitha rajonet dhe vendet e Ballkanit. Një varësi e ngjashme nga ndikimet e huaja është e natyrshme edhe sot. Në ndryshim nga tendencat e tyre të kaluara, ndikimet e sotme të interesuara për rajonin preferojnë të mbajnë larg distancën nga proceset e brendshme politike të Ballkanit. Kjo është veçanërisht e vërtetë për BE-në. Pse BE nuk ka treguar zgjidhje konkrete politike ose preferenca ndaj WB6 në dy dekadat e fundit? Në vend të kësaj, BE insiston në pronësinë lokale. Sidoqoftë, a është e dobishme kjo qasje nëse i konsiderojmë pyetje politikisht të vështira dhe të pazgjidhura? Duket se BE ka tre mundësi. Së pari, të vazhdohet me qasjen e pakuptimtë për të ndaluar çdo zgjidhje politike për krizat. Së dyti, akuzoni drejtuesit e WB6 për papërgjegjshmëri ndërsa ruan iluzionin e pranimit në mes të popullatës përmes samiteve të Poznan-it. Dhe së treti, përballeni me realitetin dhe pranoni gabimet e tyre ndërsa avanconi zgjidhje konkrete politike dhe politika të reja ndaj BB6 që ka fuqinë për të kundërshtuar aktorët jo-BE.

Sfidat serioze: prapavijë politike dhe mungesa e çmimeve të BE-së në BB6

Pavarësisht progresit modest që është arritur, WB6 vazhdon të përballet të paktën me dy sfida serioze në marrëdhëniet e saj me BE. Së pari, BE injoron marrëdhëniet politike në terren dhe prapavijën politike në BB6. Marrëdhëniet komplekse mes komuniteteve brenda dhe brenda po shkatërrojnë një shoqëri më të madhe dhe besim të ndërsjellë. Në këtë drejtim, BE ka demonstruar, përsëri dhe përsëri, se është “një gjigant ekonomik dhe një xhuxh politik” – siç përcaktohet nga ish-Ministri belg i Punëve të Jashtme, Mark Eyskens, në 1991. Edhe më keq, gjigantë politikë dhe seriozë lojtarët ekonomikë janë të pranishëm në WB6 tani më shumë se kurrë. Megjithëse Procesi i Berlinit nuk ishte krijuar për të qenë një proces thjesht politik, gjashtë vjet pas fillimit të tij, ai nuk është përpjekur të trajtojë çështjet e djegies që pengojnë të gjitha përpjekjet e Procesit të Berlinit. Në Bosnjë dhe Hercegovinë (BiH), një ngërç serioz ndodhi pasi muslimanët boshnjakë zgjodhën një anëtar kroat të presidencës tre-paleshe të BiH në 2018, për herë të tretë pas luftës. Megjithëse dispozitat kushtetuese garantojnë barazi të plotë për tre popujt përbërës në Federatën Boshnjako-Kroate të BiH – Myslimanet Boshnjakë, Kroatët dhe Serbët – njerëzit më të shumtë përbërës, Boshnjakët-Myslimanët (70 përqind e popullsisë së entitetit), zgjedhin përfaqësuesit e Kroatët (22 për qind) për institucionet ekzekutive dhe legjislative të shtetit dhe entitetit. Ndërsa BE shtyn për zbatimin e gjykimit Sejdić-Finci të KEDNJ-së, plotësisht injoron se Mostari nuk ka pasur zgjedhje që nga viti 2008. Zgjedhjet e fundit u mbajtën pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese të BiH kundër rregullit zgjedhor të vendosur në 2004 nga Përfaqësuesi i Lartë Pedi Eshdaun i cili gjithashtu veproi si EUSR në BiH. Institucionet kryesore të BE-së kanë bërë thirrje për një formim të shpejtë të drejtuesve në nivelin shtetëror dhe në Federatën e BiH, ndërsa plotësisht injorojnë se dispozitat e ligjit zgjedhor, të domosdoshëm për formimin përfundimtar të drejtuesve, u shpallën jo kushtetuese në vitin 2016. Këto dispozita antikushtetuese ishin imponuar nga EUSR i cili në atë kohë kishte fuqi ekzekutive (Bonn) në të njëjtën kohë me EUSR dhe Përfaqësuesin e Lartë. Kështu, BE duhet të ndajë përgjegjshmëri me krerët e BiH. Një shembull tjetër është marrëdhënia Serbi-Kosovë. Thashethemet në lidhje me disa anëtarë të administratës Trump që nxitën një shkëmbim të tokës midis Kosovës dhe Serbisë janë bërë realitet. Merkel dhe diplomatët e tjerë të BE-së thuajse kundërshtuan këtë ide, e cila u konsiderua me kujdes dhe fshehtësi nga Beogradi dhe Prishtina. Por cili është kundërpropozimi i BE-së? Përveç raporteve periodike mbi progresin dhe diskutimeve të ngjashme me procesin e Berlinit, asnjë zgjidhje politike nuk është avancuar nga BE. Përpjekja e fundit daton në Marrëveshjen e Brukselit 2013, e cila nuk u zbatua kurrë. Për më tepër, në prill, Berlini inkurajoi bisedimet midis dy palëve, por pa ndonjë propozim politik konkret në tryezë. Sfida e dytë ka të bëjë me shpërblimet për përparimin e WB6, i cili mbetet nën radarin e BE-së. Pas dekadash, Maqedonia e Veriut ka pranuar të bëjë kompromis me Greqinë për mosmarrëveshjen për emrin që ishte arsyeja e grindjes, e cila e mbajti ish republikën Jugosllave që nga fillimi i negociatave me BE. Analistët dhe qarqet diplomatike e dinë që kompromisi asnjëherë nuk ishte planifikuar ose mbështetur nga SH.B.A. Nga ana tjetër, në vend që të shpërblejë maqedonasit dhe vendin e tyre, të cilët pranuan të qëndrojnë të verbër nga rezultati i pavlefshëm i referendumit, duke hapur negociata, BE e cilësoi mosmarrëveshjen për emrin si fitore të tyre dhe si një demonstrim i praktikës së mirë që duhet të konsiderohet nga të tjerët udhëheqësit rajonalë. Edhe pse BE luajti një rol, dihet mirë se pa SH.B.A. ndonjë kompromis do të ishte i vështirë për tu arritur. Çuditërisht, asnjë udhëheqës i BE-së nuk ka sqaruar se si një mosmarrëveshje për emrin mund të zbatohet në konfliktet e BiH dhe Serbi-Kosovë pasi këto raste janë të pakrahasueshme. Përsëri, SH.B.A. – në këtë rast të veçantë diplomati shumë me përvojë Matthew Nimetz – zgjidhi një sfidë tjetër në Ballkan, ndërsa BE-ja mbetet një xhuxh politik.

Aktorët e pakëndshëm jo-BE  

Përpjekjet e ndërmarra nga BE do të jenë të kota nëse nuk përpiqen të vendosin zgjidhje politike afatgjata në tryezë. Të gjitha fondet nuk do të arrijnë kurrë në tokë dhe dhjetëra mijëra do të largohen nga BB6. Nga ana tjetër, aktorë të tillë si Kina, Rusia, Turqia ose vendet e Gjirit do të investojnë përmes përfaqësuesve të tyre, organizatave fetare dhe partive të preferuara politike. Në planin afatgjatë, kjo do të destabilizojë vendet në rajon. Për shembull, në 2018, Instituti Ndërkombëtar Republikan (IRI) anketoi qytetarët e BiH që pretenduan se Turqia është aleati i tyre më i madh (29 për qind), e ndjekur nga Rusia (15), Gjermania (13) dhe SH.B.A. (8). Në mënyrë të ngjashme, ndikimi i Turqisë është vlerësuar si pozitiv nga 53 për qind e popullsisë, e ndjekur nga Rusia (45) dhe SH.B.A. (39). Për më tepër, 38 për qind e popullsisë myslimane boshnjake mendojnë se Turqia është donatori i saj i vetëm më i madh, edhe pse BE investon në BiH dhjetë herë më shumë se Turqia. Edhe pse Turqia është një donator i rëndësishëm, ai gjithashtu po përpiqet të bëhet një investues infrastrukturor. Në të vërtetë, Rexhep Tajip Erdogan kohët e fundit premtoi një investim prej 3 miliardë eurosh për autostradën Sarajevo-Beograd. Turqia jo vetëm që ofron ndihmë financiare për BiH por ajo po ushtron gjithashtu ndikim politik. Disa herë, Erdogan u prit nga partia kryesore politike e Boshnjakut – Partia e Veprimit Demokratik (SDA). Sot, AKP dhe SDA i Erdogan po bashkëpunojnë më shumë se kurrë. Për më tepër, Erdogan shpesh ka deklaruar, dhe Bakir Izetbegovic ka konfirmuar se BiH i është dërguar nga Alija Izetbegovic në shtratin e tij të vdekjes. Një proces i ngjashëm ka ndodhur me entitetin Republika Srpska, udhëheqësi kryesor politik i të cilit, Milorad Dodik, ka tërhequr autokratët lindorë, veçanërisht Putin. Dodik tani po merr pjesë në presidencën tre-palëshe të BiH.

Eshtë e nevojshme një politikë e re e BE për zgjidhjen e konflikteve

BE duhet të vendosë se cila strategji të zbatohet ndaj BB6: një iluzion i pakuptimtë një ose zgjidhje konkrete politike. Zgjidhja e konfliktit politik duhet të bëhet një nga prioritetet kryesore për politikat e BE-së në Ballkan. Nëse kjo nuk ndodh, BE do të përballet me sfida më serioze nga prania e aktorëve jo-BE, dhe ata aktorë janë gjithmonë të gatshëm të paraqesin zgjidhje jolerale apo edhe anti-BE për tensionet politike midis aktorëve që përfaqësojnë kombet e tyre në WB6. Isshtë koha që BE të përmirësojë pozitën e saj në rajon. Komisioni i ri duhet të marrë pozitën e tij në Ballkan seriozisht duke marrë parasysh dobësinë politike në të gjitha rajonet e tjera fqinje, përfshirë Ukrainën, Gjeorgjinë, Bjellorusinë dhe Mesdheun.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Vija fatale e Ballkanit

Blerim Latifi Gjatë historisë, njerëzit në Ballkan kanë vuajtur nga një lloj fataliteti gjeopolitik. Ky fatalitet ka të bëjë me…

Abissnet