Provimet me detyrim, pikët e ushtrimit në Gjuhë-Letërsi

Model testi në Gjuhë-Letërsi, pikët për shkollat e mesme të Përgjithshme, Pedagogjike, Gjuhët e Huaja, Artistike, Sportive dhe kohë të shkurtuar

Data 9 qershor po afron, ashtu sikurse janë shtuar ndjeshëm edhe emocionet te maturantët, të cilët në këtë ditë do të përballen me provën e parë të vërtetë, atë të testimit të njohurive të fituara në 4 vitet e shkollës së mesme. Ashtu sikurse edhe është vendosur në udhëzimin e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencave, Gjuhë-Letërsia do të jetë provimi i parë me detyrim, ku maturantët do të masin nivelin e nxënies. Provimi i parë, që siç theksuam në hyrje të shkrimit do të jetë me datë 9 qershor, do të pasohet një javë më pas me testimin në Matematikë, që mbyll edhe sesionin e parë të provimeve me detyrim. Për t’u ardhur në ndihmë maturantëve, gazeta “Shekulli” bën publike në faqet kushtuar arsimit, modelin e Gjuhë-Letërsisë të përdorur gjatë maturës së vitit të kaluar, model në të cilin gjithsecili mund të shikojë skemën e ndërtimit të testit, si edhe pikët për secilin ushtrim të dhënë. Ky model është i vlefshëm si për shkollat e mesme të Përgjithshme ashtu edhe për shkollat e mesme Pedagogjike, Artistike, Sportive, Gjuhëve të Huaja dhe me kohë të shkurtuar. Në bazë të këtij modeli testi dhe pikëve që ndodhen në ushtrim, maturantët mund të llogarisin pikët në të dy linjat e vendosura, si në Gjuhë dhe Letërsi, gjë e cila do t’i ndihmojë për të parë gjendjen dhe mundësinë që kanë për të fituar pikët maksimale në këtë provim.

Letërsi dhe Gjuhë Shqipe, sesioni I

SHKOLLAT E MESME TË PËRGJITHSHME

PROFILI NATYROR

PJESA I

DRITËRO AGOLLI – “Ora e gurit”

Ky gur është ora që shekujt tregon tek e tek/ Mbi fushën e tij me rrudha prej dheu,

Dikur shënoi: “katërmbëdhjetë shekuj e pesë vjet”,/Kur lindi këtu Skënderbeu.

Në dorë një orë sekondat, minutat dhe orët tregon,/Ky gur i bekuar rrëfen mes rrudhave shekujt./Tik-takun e tij, e dëgjon?/Shënon i rreptë shekujt që zbresin nga mjegujt.

Ky gur është orë që askush s’e kurdis e s’e ngreh,/Vitet e shekujt rrëfen në çaste vyshkje e blerimi;/Vetëm kur lind një tjetër i madh Skënderbe/Tik-taku i tij pushon një çikë në shenjë nderimi.

Për pyetjet 1-5 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së saktë

1. Ç’lloj poezie është kjo? 1 pikë

2. Cilat janë dy fjalët kyç të kësaj poezie? 1 pikë

3. Domethënia e epiteteve i bekuar dhe i rreptë për gurin

lidhet me: 1 pikë

4. Nisur nga konteksti i kësaj poezie guri shënon konceptin

metaforik të: 1 pikë

5. Cili është nënteksti i vargut të parë të strofës së tretë? 1 pikë

6. Shpjego metaforën e gurit përballë rrudhave prej dheu. Ç’shënon secila

prej tyre në këtë poezi? Argumento mendimin tënd. 4 pikë

7. Cila është e veçanta që sjell poeti në portretizimin e figurës së

Skënderbeut? Pse e ka dhënë me fjalë datën e lindjes së Heroit

Kombëtar? 4 pikë

8. Interpreto kuptimin e vargut: Vitet e shekujt rrëfen në çaste vyshkje e

blerimi. Çastet e kujt janë këto? Mbi cilën figurë stilistike e mbështet

interpretimin tënd? 3 pikë

9. Shiko me kujdes emrin mjegujt. Shumësi i kësaj fjale është një thyerje e

normës standarde të gjuhës shqipe. Shkruaj shumësin e rregullt dhe

shpjego arsyen stilistike të kësaj forme të zgjedhur nga autori. 2 pikë

Shumësi: /Shpjegimi:

10. Gjej në poezi një çift antonimesh. 1 pikë

11. Cili është sinonimi i fjalës i rreptë (nisur nga konteksti i poezisë)?

i rreptë 1 pikë

12. Argumento në formë eseje njërin nga variantet e mëposhtme:

A ose B 10 pikë

A. Lexo me vëmendje dy vargjet e fundit të poezisë, ku theksohet ideja e

papërsëritshmërisë së dukurisë me emrin Skënderbe. Motivo mendimin

se pesha emocionale e kësaj poezie kulmohet në to.

B. Individi mund ta ndalë kohën, qoftë edhe për një çast.

PJESA II

VIKTOR HYGO - “Katedralja e Parisit” (fragment)

Për pyetjet 13-17 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së

saktë.

13. Hygo është shkrimtar: 1 pikë

A) ekzistencialist./B) realist./C) romantik./D) simbolist.

14. “Katedralja e Parisit” është roman: 1 pikë

A) epope /B) historic/C) klasik/D) sentimental.

15. Shkaktar i fundit tragjik të Esmeraldës bëhet: 1 pikë

16. E veçanta e stilit të autorit në paraqitjen e atmosferës në

këtë fragment shfaqet në: 1 pikë

17. Indin e këtij romani e përbëjnë situatat: 1 pikë

18. Në ç’vetë është ndërtuar rrëfimi? Ç’raport krijon autori me

personazhet përmes një rrëfimi të tillë? 2 pikë

19. Qëndrimi i Esmeraldës kundrejt Kuazimodos ndryshon

gradualisht. Gjej fazat nëpër të cilat kalon ky ndryshim bashkë

me foljet kyç që e shprehin atë. 4 pikë

20. Zbulo, përgjatë fragmentit, një çift antonimesh që shpreh

kontrastin që ekziston midis dy personazheve. 1 pikë

21. Komento, përmes figurave të stilistikës, gjendjen shpirtërore të

Kuazimodos, në fjalët e tij që përmbyllin këtë fragment?

Ç’mund ta ketë shkaktuar atë? 5 pikë

22. Gjej aforizmin e përdorur në këtë fragment dhe interpretoje

atë duke iu referuar të paktën dy prej parimeve të romantizmit. 3 pikë

PROFILI SHOQËROR, PROFILI I PËRGJITHSHËM

PJESA I

MARTIN CAMAJ - Rrungaja në mars (fragment)

Për pyetjet 1-5 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së saktë.

1. Në këtë novelë, Camaj vjen si përfaqësues i: 1 pikë

A) ekspresionizmit/B) natyralizmit/C) hermetizmit/D) surrealizmit.

2. Çfarë simbolizon titulli i tregimit? 1 pikë

3. Ç’ka dashur të përcjellë autori përmes kësaj novele? 1 pikë

4. Cila është fatkeqësia më e rëndë për këta njerëz? 1 pikë

5. Jera acarohet me njerëzit, sepse: 1 pikë

6. Çfarë e bën tragjik fatin e Jerës? Gjej në fragmentin e dhënë detaje me të

cilat shfaqet tragjikja në fatin e vajzës dhe të njerëzve që jetojnë në ato

vise (të paktën 2). 3 pikë

7. A mendon se stoicizmi dhe kryeneçësia e Jerës janë brenda psikologjisë

së mjedisit? Argumentoje mendimin me ilustrime nga fragmenti. 3 pikë

8. Pse themi që paralelizmi figurativ ndërmjet natyrës që lulëzohet çdo

mars buzë lumit dhe instinkteve njerëzore të Jerës, e portretizon atë së

brendshmi? 1 pikë

9. Gjej paragrafin ku Jera rizbulon e habitur dhe paksa ironike ligjin e

ripërtëritjes së natyrës. Kujt i drejtohet ironia (vetes, natyrës apo

njerëzve) dhe pse? Ç’figura të tjera stilistike gjen në këtë paragraf (të

paktën dy figura bashkë me ilustrimet përkatëse)? 4 pikë

10. Interpreto nëntekstin që mbartin fjalët e fundit të tregimit. Ndalu te

detajet që vizatojnë sytë që nuk mbylleshin edhe kur flinte. (Ç’është

“diçkaja” që ajo priste?) 2 pikë

11. Gjej dy fjalë të prejardhura, tipike dialektore, që i japin një bukuri të

veçantë gjuhës së Camajt. . 2 pikë

a. _____________ b. __________________

12. Argumento në formë eseje njërin nga variantet e mëposhtme:

A ose B 10 pikë

A. Jeta, vetmia dhe vdekja. Si ndikojnë këto të tria në jetën e personazheve

të kësaj novele? Çfarë ka dashur të thotë Camaj në lidhje me natyrën e

qenies njerëzore?

Ose

B. Vetëm dashuria mund të shkrijë akujt e shpirtit. Nisur nga konteksti i

novelës argumento vlerën e këtij pohimi.

PJESA II

ESKILI – “Koeforet” (fragment)

Për pyetjet 13-17 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së

saktë.

13. Nga e mori Eskili subjektin për tragjedinë? 1 pikë

14. Tragjedia ka në qendër të veprës heronj? 1 pikë

15. Si shfaqet Oresti në këtë fragment? 1 pikë

16. Oresti është kthyer nga mërgimi, sepse? 1 pikë

17. Në këtë tragjedi konflikti tragjik zhvillohet: 1 pikë

18. Cili mund të jetë sipas jush kuptimi i vendosjes së një tufe flokësh nga

Oresti mbi varrin e të atit? 1 pikë

19. Cila është atmosfera që krijon mjedisi dhe koha kur zhvillohet kjo skenë?

Gjej detajet që japin thelbin e kësaj atmosfere. 2 pikë

20. Cili është roli i korit në këtë fragment? A është ai më shumë në

pozicionin e një aktori apo vëzhguesi? Argumento mendimin tënd 2 pikë

21. Cila është e veçanta e ndërtimit sintaksor të vargjeve: “Prej grash që

pikëllueshëm po afrohen/ përzishëm veshur”? Shpjego forcën e

shprehësisë që merr kjo mënyrë ndërtimi. 2 pikë

22. Në këtë fragment indirekt ndihet prania e Klitemnestrës dhe bota e saj e

alarmuar. Çfarë e ka shkaktuar këtë shqetësim? Gjej në fjalët e korit

rrjedhojat e këtij shqetësimi. 2 pikë

23. Në vargjet 26-35 gjej tri detajet dhe interpreto përmes tyre afrinë midis

mënyrës greke të të vajtuarit dhe asaj shqiptare. 4 pikë

24. Kjo tragjedi është përkthyer nga Ismail Kadare. Gjej nga fragmenti një

neologjizëm tipik të tij dhe shpjego mënyrën e formimit. 2 pikë

SHKOLLA E MESME PEDAGOGJIKE

PJESA I

GJUHË SHQIPE

Incidenti ndodhi më 23 dhjetor, në orën 4 pasdite. Ai u zhvillua brenda një

kohe tepër të shkurtër, sa të hapësh dhe të mbyllësh sytë, por ngjarja ishte

nga ato që kanë aftësinë ta ndajnë kohën më dysh...

...Sa më shumë kalonin orët, aq më i rëndë dukej incidenti. Nata e zmadhoi

trupin e tij në një mënyrë të pabesueshme. Ditët që erdhën më pas,

gjithashtu. Qetësia që pllakosi gjithë atë javë pas tij, në vend që ta shuante, e

rriti edhe më. Në mendjet e të gjithëve përsëriteshin e përsëriteshin, të

ngadalësuara si në kllapi, ato lëvizje kaotike mbi urë. Ato ishin si një skicim

i parë i luftës. Tani ishte e qartë se ajo patrullë s’ishte e rastit. Nga të gjitha

anët vijnë lajme të këqija. Në bazën e Vlorës, në principatën e Topiajve, te

Dukagjinët dhe Kastriotët në Veri, kudo turqit kanë shpërthyer një valë

incidentesh. (Ismail Kadare, “Ura me tri harqe“)

1. Shprehjen frazeologjike sa të hapësh e të mbyllësh sytë zëvendësoje me

një fjalë të vetme sinonime me të. ________________ 1 pikë

2. Gjej një çift antonimesh të përdorura në fragment. 1 pikë

3. Në cilin ndërtim fjala valë është përdorur me kuptimin e parë? 1 pikë

4. Në ç’rasë është emri incidentesh në fjalinë e fundit të

fragmentit? 1 pikë

5. Në ç’shkallë është mbiemri i përdorur në fjalinë: 1 pikë

Ai u zhvillua brenda një kohe tepër të shkurtër...? ______________

6. Në fjalinë: Nga të gjitha anët vijnë lajme të këqija, fjala

të gjitha është: 1 pikë

7. Në ç’mënyrë janë foljet e përdorura në shprehjen frazeologjike sa të

hapësh e të mbyllësh sytë? 1 pikë

8. Në cilin ndërtim folja filloj është përdorur si folje

gjysmëndihmëse? 1 pikë

9. Ktheje fjalinë e mëposhtme në formën joveprore. 1 pikë

Nata e zmadhoi trupin e tij në një mënyrë të pabesueshme.

10. Gjej kryefjalën në fjalinë e mëposhtme dhe trego me se është

shprehur ajo. Nga të gjitha anët vijnë lajme të këqija 2 pikë

a. Kryefjala: ________________ b. Shprehur me:

________________

11. Nënvizo kallëzuesin në fjalinë e mëposhtme dhe trego llojin e tij. 2 pikë

12. Trego funksionin e grupit emëror të nënvizuar në fjalinë

e mëposhtme. 1 pikë

13. Çfarë është grupi emëror i nënvizuar në fjalinë e mëposhtme. 1 pikë

14. Fjalia: Tani ishte e qartë se ajo patrullë s’ishte e rastit është: 1 pikë

15. Shtoji fjalisë së mëposhtme një pjesë tjetër, në mënyrë që fjalia

të dalë e përbërë me bashkërenditje kundërshtuese. 1 pikë

16. Gjej fjalën e shkruar gabim. 1 pikë

17. Gjej foljen e shkruar gabim. 1 pikë

18. Qarko fjalinë ku është përdorur drejt shkronja e madhe. 1 pikë

PJESA II

FLOBER- “Zonja Bovari” (fragment)

Për pyetjet 1-5 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së saktë.

1. Cili është, sipas Floberit, qëllimi i veprës letrare? 1 pikë

2. Çfarë nënkupton termi “bovarizëm”? 1 pikë

3. Ç’lloj romani është “Zonja Bovari”? 1 pikë

4. Cila është karakteristika kryesore e personazhit të Emës? 1 pikë

5. Si shfaqet Sharli në vepër? 1 pikë

6. Ndaje fragmentin e dhënë në tri pjesë dhe formulo me një fjali se për

çfarë flet secila prej tyre. 3 pikë

7. Gjej në fragment detaje konkrete që flasin për fantazitë e Emës dhe

vizatojnë karakterin e saj. Bazuar në to, portretizo fare shkurt figurën e

heroinës. 3 pikë

8. Lexo me kujdes pasazhin më poshtë:

Cilat janë dy fjalët-kyç në këtë pasazh, me të cilat jepet natyra e

marrëdhënieve ndërmjet Emës dhe Sharlit? Cila është figura stilistike që

shpreh thelbin e këtij raporti? Shpjego pse Ema e ndien si nevojë të

domosdoshme të ëndërruarit? 3 pikë

9. A na parapërgatit Floberi për një tragjedi të mundshme të mëvonshme?

Arsyeto përgjigjen duke u mbështetur në fragment. 3 pikë

10. Zbulo disa momente ku ironizohen të dy personazhet. Ç’tregon kjo për

stilin e Floberit? 3 pikë

11. Cilat janë shkaqet që ndikuan në formimin e karakterit dhe në fatin e

Emës? A ngjan ajo si jashtë kohës dhe realitetit apo e gjykoni për keq,

ashtu si mjedisi i saj? (Kujto se Floberi luftoi në gjyq për ta mbrojtur të

vërtetën e Emës.) A i tundojnë edhe të rinjtë e sotëm iluzione të tilla për

lumturinë? Argumento mendimin tënd në formën e një eseje. 10 pikë

24. Letërsi dhe Gjuhë Shqipe, sesioni I

SHKOLLAT E MESME ARTISTIKE, SPORTIVE, GJUHËVE TË

HUAJA, ME KOHË TË SHKURTUAR

PJESA I

EPOSI I KRESHNIKËVE - “Martesa e Halilit” (fragment)

Për pyetjet 1-5 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së saktë.

12. Cikli i kreshnikëve bën pjesë në: 1 pikë

13. Vargu i ciklit të kreshnikëve është: 1 pikë

14. Konflikti qendror në këtë cikël është: 1 pikë

15. Cila është figura letrare e përdorur më shumë në të? 1 pikë

16. Pika kulminante e këngës “Martesa e Halilit” është kur: 1 pikë

17. Si shfaqen përmes vargjeve disa veçori zakonore të jetesës së

kreshnikëve? Përmend të paktën dy veçori. 2 pikë

18. Trego ku qëndron trajta paradoksale në vargun: fort po shndrit

nj’aj djell e pak po nxeh! Ç’efekt krijon ajo te lexuesi? 2 pikë

19. Në përshkrimin e natyrës në një ditë të ftohtë dimri, gjej mjetet e

stilistikës (të paktën dy) që japin konceptin hiperbolik të kësaj tabloje

dhe shpjegoji ato. Në ç’raport është natyra me kreshnikët dhe bëmat e

tyre? 5 pikë

20. Gjej në fragment një pyetje retorike dhe shpjego funksionin e saj stilistik.

Trego pse pyetja retorike përdoret shpesh në Eposin tonë (“Ç’a kish ba

ai trimi Gjergj Alia?”). 2 pikë

21. Gjej në vargjet ku përshkruhet ardhja e pranverës (Sa mirë

bjeshka...N’det) detajet që e bëjnë atë reale dhe njëherazi fantastike.

Shkrirja e reales me fantastiken bëhet me qëllim nga rapsodi. Pse? Cili

është mjeti bazë i stilistikës që përftohet nga shkrirja e tyre. Argumentoje

mendimin tënd edhe me ilustrime nga fragmenti. 4 pikë.Matura Shtetërore 2007, Teste

PJESA II

FLOBER: Zonja Bovari - Ëndërrimet e Emës (fragment)

Për pyetjet 11-15 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së

saktë.

22. Cili është, sipas Floberit, qëllimi i veprës letrare? 1 pikë

23. Çfarë nënkupton termi “bovarizëm”? 1 pikë

24. Ç’lloj romani është “Zonja Bovari”? 1 pikë

25. Cila është karakteristika kryesore e personazhit të Emës? 1 pikë

26. Si shfaqet Sharli në vepër? 1 pikë

27. Ndaje fragmentin e dhënë në tri pjesë dhe formulo me një fjali se për

çfarë flet secila prej tyre. 3 pikë

28. Gjej në fragment detaje konkrete që flasin për fantazitë e Emës dhe

vizatojnë karakterin e saj. Bazuar në to, portretizo fare shkurt figurën e

heroinës. 3 pikë

29. Lexoni me kujdes pasazhin më poshtë:

Cilat janë dy fjalët-kyç në këtë pasazh, me të cilat jepet natyra e

marrëdhënieve ndërmjet Emës dhe Sharlit? Cila është figura stilistike që

shpreh thelbin e këtij raporti? Shpjego pse Ema e ndien si nevojë të

domosdoshme të ëndërruarit? 3 pikë

30. A na parapërgatit Floberi për një tragjedi të mundshme të mëvonshme?

Arsyeto përgjigjen duke u mbështetur në fragment. 3 pikë

31. Zbulo disa momente ku ironizohen të dy personazhet. Ç’tregon kjo për

stilin e Floberit? 3 pikë

32. Cilat janë shkaqet që ndikuan në formimin e karakterit dhe në fatin e

Emës? A ngjan ajo si jashtë kohës dhe realitetit apo e gjykoni për keq,

ashtu si mjedisi i saj? (Kujtoni se Floberi luftoi në gjyq për ta mbrojtur të

vërtetën e Emës.) A i tundojnë edhe të rinjtë e sotëm iluzione të tilla për

lumturinë? 10 pikë