KE: Cilësia e sistemit arsimor në Shqipëri është e dobët

Nga Erjon Dervishi

Krahasuar me vitin 2012, Shqipëria e përmirësoi atë duke shënuar vlerësimin e PISA të OECD-së për vitin 2015 të performancës së nxënësve 15-vjeçar në shkencë, lexim dhe matematikë, por renditja e përgjithshme mbetet nën të gjitha vendet anëtare të BE. Shpenzimet publike në arsim mbeten të ulëta. Shpenzimet totale nga buxheti i shtetit për arsimin dhe aftësimin profesional janë rritur, por ende përbënin vetëm 0.13% të PBB-së në vitin 2017. Veçanërisht në zonat e thella rurale, infrastruktura shkollore dhe cilësia e mësimdhënësve janë të pamjaftueshme. Banka Botërore raporton  një shkallë funksionale analfabetizmi mbi 50%. Niveli i fondeve në dispozicion për trajnimin e mësuesve në të gjitha fushat e arsimit është i pamjaftueshëm. Reformat në arsimin e lartë dhe shkencën kanë vazhduar, por përmirësimet e mëtejshme janë e nevojshme.

Numri i përgjithshëm i mësuesve në sistemin e arsimit parauniversitar në vitin 2016-2017 ishte 2% më i ulët se një vit më parë. Kapaciteti për absorbimin teknologjik, kërkimin, zhvillimin dhe inovacionin mbetet i ulët. Buxheti i Ministrisë së Arsimit për kërkime dhe zhvillim ka mbetur shumë modest. Disa ndihma shtetërore u dhanë në vitin 2016 për kërkime dhe inovacione. Përpjekje thelbësore për të forcuar lidhjen mes institucioneve të biznesit dhe ato akademike e kërkimore. Përmirësimi i ekonomisë nga teknologjia e ulët, fushat e prodhimit me kosto të ulët kërkojnë më shumë kërkime dhe inovacione. Kjo është veçanërisht rasti në sektorë si bujqësia dhe ushqimi, energjia dhe turizmi i qëndrueshëm të cilat janë vendimtare për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Të dhënat statistikore për hulumtim dhe zhvillim duhet të përmirësohen.

Kapitali fizik dhe cilësia e infrastrukturës

Niveli i investimit është stabilizuar, por mbetet i varur nga hyrjet e huaja. Investimi llogariten për një të katërtën e PBB-së në vitet e fundit, shumica e saj nga kompanitë e huaja. Në vitin 2017, kur ndërtimi i hidrocentraleve në lumin Devoll dhe tubacioni Trans Adriatik arriti kulmin e tyre, Fluksi i IHD-ve arriti në rreth 8% të PBB-së. Një kadastër plotësisht funksionale ende nuk është në fuqi; së bashku me paqartësi rreth pronësisë së tokës, kjo është një pengesë e rëndësishme për investimet. Investimet e mëdha shpesh vonohen nga procedurat e gjata të shpronësimit të tokës, të cilat në shumicën e rasteve kërkojnë fillimisht një regjistrim të duhur të pronarëve të ligjshëm. Investimet publike, që arrijnë në 4-5% të PBB-së në kohët e fundit, shpesh është penguar nga dobësitë në menaxhimin e investimeve publike.

Infrastruktura e transportit dhe energjetikës në Shqipëri ka bërë disa përparime, por ende nuk është mjaft e zhvilluar. Përmirësimet në rrjetin rrugor vazhduan dhe një ligj i ri hekurudhor u miratua në fillim 2017. Megjithatë, lidhjet më të mira me vendet fqinje dhe rrjetin e transportit të BE-së ende kanë nevojë të krijohen për të ulur kostot e transportit dhe për të lehtësuar tregtinë. Ka pasur disa përparime në infrastrukturën energjitike, por pamjaftueshmëria e furnizimit me energji elektrike mbetet një sfidë kryesore strukturore që rrit kostot për bizneset. Digjitalizimi i ekonomisë gradualisht po zhvillohet. Përparime të mëdha kanë qenë krijimin e platformave online për regjistrimin e biznesit, licencimin, paraqitjen e taksave, e-banking, e-commerce, nënshkrimit elektronik, pagesës së celularëve të faturave dhe lëshimit të certifikatave të lidhura me gjendjen civile. Broadbanded,  mbulimi dhe përdoruesit janë rritur.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Abissnet