Çmimet Nobel: Ekonomistët fitojnë Nobelin, analizuan klimën dhe inovacionin

Çmimi Nobel i këtij viti për ekonomi u është dhënë William Nordhaus dhe Paul Romer, për punën e tyre në analizën e mekanizmave të rritjes së qëndrueshme. Inovacioni dhe ndryshimet klimatike, do të jenë fushat më të avancuara të studimeve ekonomike
Erjon Dervishi

Hulumtimi i ekonomistëve amerikanë fokusohet në mënyrën se si ndryshimet klimatike dhe teknologjia kanë ndikuar në ekonomi. Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave tha se, ata kishin trajtuar “disa nga pyetjet më të ngutshme të kohës sonë, se si të arrihet rritja e qëndrueshme”. Dyshja do të marrë një shumë prej dy milion dollarësh. Prof Nordhaus i Universitetit Yale, ishte personi i parë që krijoi një model, i cili përshkroi ndërveprimin midis ekonomisë dhe klimës, tha Akademia Mbretërore Suedeze. Prof Romer, i Shkollës së Biznesit të Universitetit të Nju Jorkut, ka treguar se si forcat ekonomike qeverisin vullnetin e firmave për të prodhuar ide dhe novacione të reja. “Gjetjet e tyre kanë zgjeruar në mënyrë të konsiderueshme fushën e analizave ekonomike duke ndërtuar modele që shpjegojnë se si ekonomia e tregut ndër vepron me natyrën dhe njohuritë”, tha akademia në deklaratë. Prof Romer pati polemika në fillim të këtij viti kur u largua si ekonomisti kryesor i Bankës Botërore, pas vetëm 15 muajsh në punë. Ai kishte pohuar se renditja e Kilit në një raport të “Doing Business” të shikuar nga afër, mund të jetë manipuluar për arsye politike nën udhëheqjen e presidentit socialist, Michelle Bachelet. Ka publikime nëpërmjet raporteve se, ekonomisti i njohur Paul Romer, ishte përplasur me kolegët në Bankën Botërore, mbi një mori çështjesh, duke përfshirë kulturën e organizatës dhe përdorimin e gramatikës të ekonomistëve. Duke komentuar mbi çmimin, Prof. Romer u tha gazetarëve: “Unë mendoj se shumë njerëz mendojnë se, mbrojtja e mjedisit do të jetë kaq e kushtueshme dhe aq e vështirë sa ata thjesht duan ta injorojnë këtë. Por ne mund, absolutisht të bëjmë përparim thelbësor në mbrojtjen e mjedisit dhe ta bëjmë pa hequr dorë nga mundësia për të mbështetur rritjen ekonomike”, theksoi Prof Romer. Amerikani 62 vjeçar, Paul Romer, ka një histori të gjatë përplasjesh me fituesin e Nobelit të vitit 2008, Paul Krugman. Të dy janë mbështetës të zhvillimit të qëndrueshëm, por të dy ndahen pikërisht në atë që është me thelbësorja, mënyra se si mund të arrihet kjo rritje e qëndrueshme. Paul Krugman nuk shqetësohet shumë për mjedisin dhe zhvillimet e tij, ndërsa për Romer, çështjet e mjedisit dhe inovacionit do të jenë ekzistenciale për të ardhmen e planetit.

Dominimit amerikan

Çmimi ekonomik i Nobelit, i njohur teknikisht si “Çmimi Sveriges Riksbank”, u krijua nga Banka Qendrore Suedeze “në kujtim të Alfred Nobelit” dhe së pari u dha në vitin 1969. Ky është ndryshe nga shpërblimet e tjera që u krijuan me vullnetin dhe testamentin e fundit të filantropit, dhe së pari u dha në vitin 1901. Vitin e kaluar, ekonomisti amerikan Richard Thaler, autor i best sellerit “Nudge”, fitoi për punën e tij në qasjet ekonomike. Në vitin 2016, çmimi shkoi tek ekonomisti amerikan i lindur në Britani, Oliver Hart dhe Finn Bengt Holmstrom për punën e tyre rreth “teorinë e kontratës”- studimi se si njerëzit zhvillojnë marrëveshje ligjore në situata me kushte të pasigurta. Që nga koha që çmimi u dha më parë, në vitin 1969, amerikanët kanë dominuar rregullisht këto çmime. Vetëm një grua ka fituar çmimin e ekonomisë që nga viti 1969, Elinor Ostrom në vitin 2009. Dominimi Amerikan ka theksuar dominimin e shkollës ekonomike të Shteteve të Bashkuara. Qeverisja e suksesshme amerikane bazohet tek një shkollë ekonomike e suksesshme. Ajo që vihet në dukje në periudha të ndryshme, është fakti se mendimi ekonomik amerikan ka pësuar një fazë të re zhvillimi. Në krye të këtij debati ka qenë ekonomisti i njohur amerikan, Milton Friedman. Ai përfaqëson shkollën liberale të mendimit ekonomik. Ndërthurja e ndryshimeve klimatike në ekonomitë në zhvillim, ka qenë gjithashtu një shqetësim për ekonomistin e Universitetit të Yal-it, William Nordhaus. Nordhaus, i cili shpesh konsiderohej si babai i ekonomisë së ndryshimeve klimatike, e fitoi këtë çmim me temën e “Integrimit të ndryshimeve klimatike në analizën makroekonomike afatgjatë”. Nordhaus shikon mënyrat për të integruar ndikimet e mundshme të ndryshimit të klimës në modele ekonomike. Modeli i tij i vlerësimit të integruar të ndryshimeve klimatike tani përdoret gjerësisht “për të simuluar se si ekonomia dhe klima zhvillohen”. Një shembull i kësaj do të ishte se si një taksë mbi prodhimin e karbonit do të prekte si ekonominë ashtu edhe klimën e çdo vendi të caktuar. Puna e të dy ekonomistëve nuk “jep përgjigje përfundimtare”, tha komiteti i Nobelit, duke shtuar se megjithatë “gjetjet e tyre na kanë sjellë shumë më afër përgjigjes në pyetjen se si mund të arrijmë një rritje ekonomike të qëndrueshme globale”.

Biografia

William Dawbney “Bill” Nordhaus, lindi më 31 maj 194, është një ekonomist amerikan dhe Profesor i Sterling i Ekonomisë në Yale University, i njohur për punën e tij në modelimin ekonomik dhe ndryshimet klimatike. Nordhaus u diplomua nga Akademia Phillips në Andover dhe më pas mori B.A. dhe M.A. nga Yale në vitin 1963 dhe 1973, respektivisht, ku ai ishte anëtar i Skull dhe Bones. Ai gjithashtu mban një Certifikatë nga Instituti i Etudes i Politikave dhe një Ph.D. nga MIT (1967).  Ai ka qenë anëtar i fakultetit në Yale që nga viti 1967, si në Departamentin e Ekonomisë dhe në Shkollën e Studimeve Mjedisore dhe gjithashtu ka shërbyer si nënkryetar i saj për financa dhe administratë nga 1992-1993. Ai ka qenë në Panelin Brookings në Aktivitetin Ekonomik që nga viti 1972. Gjatë administrimit të Jimmy Carter, nga 1977-1979, Nordhaus ishte anëtar i Këshillit të Këshilltarëve Ekonomik. Nordhaus shërbeu si kryetar i Bordit të Drejtorëve të Bankës Federale të Bostonit në mes të 2014 dhe 2015. Nordhaus jeton në New Haven, Connecticut, me gruan e tij, Barbara, një punonjëse sociale në Qendrën Studimore të Fëmijëve Yale. Nordhaus ka shkruar mbi ekonominë e ndryshimeve klimatike. Në Reflektimet mbi Ekonominë e Ndryshimeve Klimatike (1993), ai thekson: “Njerëzimi po luan zare me mjedisin natyror nëpërmjet një sërë ndërhyrjesh, injektimin në atmosferë gjurmë gazash si, gazra serrë ose kimikate që zvogëlojnë ozonin, përdorimi i ndryshimeve të tilla si shpyllëzimi, shkatërrimi i turmave të llojeve në habitatet e tyre natyrore edhe gjatë krijimit të atyre transgenike në laborator, si dhe grumbullimi i armëve bërthamore të mjaftueshme për të shkatërruar qytetërimet njerëzore”. Sipas modeleve të ndryshimeve klimatike ai ka zhvilluar në përgjithësi këta sektorë të ekonomisë që varen shumë nga ekosistemet e pa menaxhuara, domethënë, varen shumë nga reshjet, rrjedhjet ose temperaturat natyrore. Nordhaus merr seriozisht ndikimet potencialisht katastrofike të ndryshimeve klimatike. Nordhaus, i cili ka bërë disa studime mbi ekonominë e ngrohjes globale, kritikoi Stern Review për përdorimin e saj të një shkalle të ulët zbritje. Konkluzionet e qarta të Shqyrtimit në lidhje me nevojën për veprim ekstrem të menjëhershëm nuk do të mbijetojnë zëvendësimin e supozimeve të zbritjes që janë në përputhje me vendin e sotëm të tregut. Pra, pyetjet qendrore rreth politikës së ngrohjes globale – sa, sa shpejt dhe sa të kushtueshme – mbeten të hapura. Në vitin 2013, Nordhaus kryesoi një komision të Këshillit Kombëtar të Kërkimeve që prodhoi një raport që zbriste ndikimin e subvencioneve të karburanteve fosile në emetimet e gazrave serrë. Megjithatë, në një dokument diskutimi të dhjetorit 2016 për Fondacionin Cowles, hulumtimi i tij duke përdorur modelin e përditësuar DICE, konfirmon vlerësimet e kaluara të ndryshimeve të shpejta të klimës gjatë shekullit të ardhshëm, nëse nuk ka politika të mëdha për ndryshimin e klimës. Ajo sugjeron që do të jetë jashtëzakonisht e vështirë të arrihet objektivi i marrëveshjeve ndërkombëtare prej 2 ° C edhe në qoftë se politikat ambicioze futen në afatin e afërt. Çmimi i kërkuar i karbonit i nevojshëm për arritjen e objektivave aktualë është rritur me kalimin e kohës pasi politikat janë vonuar.

Klima në qendër të zhvillimeve

Një nga fituesit e Çmimit Nobel të këtij viti në ekonomi është Paul Romer. Ai u nderua me Çmimin Nobel të Memorialit 2018 në Shkencat Ekonomike. Romer, nga Universiteti i Nju Jorkut, profesor i shkollës Stern, ndan nderin me William Nordhaus të Yale. Në dhënien e çmimit Paul Romer, Akademia Suedeze përmendi kontributet e tij “për integrimin e inovacioneve teknologjike në analiza makroekonomike afatgjata”. Rick Sallinger i CBS4 foli të hënën në mëngjes me ish-guvernatorin dhe tha: “Unë jam vërtet i kënaqur për Paulin, siç e dini se ka punuar për këto teori për një kohë të gjatë, ai ka dhënë një kontribut të madh për ekonominë”. Romer është në pushim bashkua me NYU Stern në vitin 2010. Ai themeloi një projekt të NYU Stern Urbanization një vit më vonë, ku ai bëri kërkime aplikative mbi mënyrat e shumta që politikë bërësit në botën në zhvillim, mund të përdorin rritjen e qyteteve për të krijuar mundësi ekonomike dhe të ndjekë reformën sociale. Ajo që këta dy fitues të çmimeve kanë të përbashkët është se, hulumtimi i tyre ka ekzaminuar efektet anësore të padëshiruara nga aktiviteti ekonomik dhe si ndikojnë ato në rritjen afatgjatë. Në punën e William Nordhaus këto mbivendosje janë pasojat negative të ndryshimeve klimatike, të cilat janë theksuar edhe njëherë nga shkencëtarët në raportin e ri të Panelit Ndërqeveritar të Kombeve të Bashkuara mbi Ndryshimet Klimatike. Ai zhvilloi një metodë të integruar për të parë aktivitetin ekonomik, pasojat e tij mjedisore dhe për vlerësimin e përgjigjeve ndaj tij, siç janë taksat e karbonit, një qasje që ai ka mbështetur. Paul Romer është fokusuar në efektet pozitive të ndryshimeve teknologjike. Ai argumentoi se inovatorët shpesh nuk marrin të gjithë të mirën e asaj që bëjnë, kështu që ekonomitë e tregut të lënë pajisjet e tyre nuk kanë gjeneruar ide të reja. Duke trajtuar këtë mungesë, sugjeron ai, kërkon që veprimet qeveritare të dizajnuara mirë të stimulojnë më shumë inovacione, si p.sh ndihmat për kërkime dhe zhvillim.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Të tjera

Abissnet